lista mailingowa

Jeśli chcesz być na bieżąco informowany o tym co się dzieje w twojej szkole - zapisz się na naszą listę mailingową.

witamy na stronie naszej szkoły
Jesteś tu: Strona główna » GIMNAZJUM » JĘZYK POLSKI

JĘZYK POLSKI

Przedmiotowy System Oceniania z języka polskiego w gimnazjum opracowany został na podstawie zatwierdzonego przez Ministra Edukacji Narodowej programu nauczania języka polskiego  Bliżej słowa-materiałów z wydawnictwa.

 

  1. Obszary oceniania:

    

Wypowiedzi pisemne:

»   testy,

»   prace klasowe (wypracowania),

»   sprawdziany,

»   kartkówki,

»   dyktanda,

»   prace domowe.

     

Wypowiedzi ustne:

»   aktywność (kreatywność),

»   wypowiedzi ustne na zadany temat,

»   recytacja,

»   opowiadanie odtwórcze i twórcze,

»   udział w dyskusji.

      Zadania praktyczne:

»   twórcze przygotowanie do lekcji,

»   praca w grupie,

»   inscenizacja,

»   prezentacja referatu bądź informacji przygotowanych samodzielnie,

»   prace nadobowiązkowe, np.: realizacja projektu (gazetka, album, plakat, pomoc dydaktyczna, audycja radiowa, nagranie, ankieta, itp., )

»   przygotowanie i przeprowadzenie lekcji bądź fragmentu lekcji.

 

  1. Umowa: nauczyciel – uczeń (kontrakt):
  2. Uczeń ma obowiązek prowadzić zeszyt przedmiotowy oraz uzupełniać zeszyt ćwiczeń.
  3. W semestrze można zgłosić dwa razy nieprzygotowanie (np).
  • W uzasadnionych przypadkach rodzic może usprawiedliwić nieprzygotowanie do zajęć lub brak zadania w preparatce szkolnej wraz z podaną przyczyną.
  • Braku przygotowania do lekcji nie można zgłosić: z zapowiedzianej lekcji powtórzeniowej, recytacji wiersza, zapowiedzianych sprawdzianów czy zadań klasowych.
  1. Brak zadania oznacza ocenę ndst. Nie zgłoszenie bz to dodatkowo uwaga negatywna. Zadanie nie wykonanie w całości zadania to ocena ndst!
  2. Brak zeszytu, ćwiczeń lub książki odnotowany będzie jako uwaga negatywna.
  • Bez względu na przyczynę nieobecności notatki z lekcji muszą być na bieżąco uzupełniane.
  1. Oceny z kartkówek i odpowiedzi nie podlegają poprawie. Oceny ze sprawdzianów są poprawiane jednorazowo w terminie ustalonym przez nauczyciela. Do napisania sprawdzianu w terminie „poprawkowym” zobowiązani są również uczniowie, którzy nie pisali sprawdzianu w pierwszym terminie (w przeciwnym przypadku otrzymają oni ocenę ndst).
  • Poprawa ocen niedostatecznych z prac pisemnych jest dobrowolna.
  • Poprawę uczeń pisze tylko raz. Każdorazowa ocena jest wpisywana do dziennika.

 

  1. Prace pisemne domowe uczniowie oddają bez błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (bez względu na posiadane zaświadczenie o dysleksji).
  2. Dyslektycy są zobowiązani do regularnego prowadzenia zeszytu ćwiczeń ortograficznych –  powoduje to zliberalizowany sposób oceniania.
  3. Oceny są jawne i umotywowane przez nauczyciela.
  4.  Ocena śródroczna i roczna uwzględniająca stopień opanowania wskazanych w programie kompetencji oraz motywująca do dalszej pracy nie jest średnią arytmetyczną ocen cząstkowych. Ocena niedostateczna może być zmieniona tylko w wyniku egzaminu sprawdzającego lub poprawkowego.
  5.  Na ocenę roczną większy wpływ mają oceny cząstkowe z testów, prac klasowych i sprawdzianów obejmujących większą partię materiału, oceny z odpowiedzi na lekcjach powtórzeniowych i syntetyzujących oraz z pracy projektowej niż oceny cząstkowe za pozostałe formy aktywności ucznia, np.: prace domowe – za wyjątkiem wypracowań, kartkówki, referaty, recytacje, itp. Oceny te mogą podwyższyć lub obniżyć ocenę śródroczną lub roczną.
  6.  Uczeń, który nie zaliczył 50 % prac kontrolnych na ocenę pozytywną, nie może uzyskać na półrocze lub koniec roku oceny dostatecznej, mimo pozytywnych ocen cząstkowych za pozostałe formy aktywności (np.: recytacja, praca domowa, kartkówka).
  7.  Uczeń zagrożony oceną niedostateczną na półrocze bądź koniec roku ma możliwość jej poprawienia najpóźniej na dwa tygodnie przed Radą Klasyfikacyjną. Inne oceny nie podlegają poprawie – na ocenę roczna uczeń pracuje cały rok.
  8.   Jeżeli uczeń opuścił 50 % lekcji i brak jest podstaw do wystawienia oceny, nie jest klasyfikowany.
  9.   Na tydzień przed rocznym (śródrocznym) klasyfikacyjnym posiedzeniem Rady Pedagogicznej nauczyciel jest zobowiązany poinformować ucznia w formie ustnej   o przewidywanej dla niego ocenie klasyfikacyjnej.
  10.  Oceny cząstkowe wyrażone są w stopniach: 1;2;3;4;5;6. Przy ocenach cząstkowych stosuje się plusy i minusy.
  11.  Aktywność oceniana jest w formie plusów i minusów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy 1

 

 

 

Kryteria szczegółowe

LEKTURA   I INNE TEKSTY KULTURY, NAUKA O JĘZYKU

WYMAGANIA

 

 

konieczne

(ocena:   dopuszczający)

podstawowe

(ocena:   dostateczny)

rozszerzone

(ocena:   dobry)

dopełniające

(ocena:   bardzo dobry)

 

UCZEŃ

 

Anthony de Mello Orzeł królewski

  • odtwarza fabułę   utworu na poziomie dosłownym,
  • przedstawia się   w kilku zdaniach

 

 

  • dostrzega przenośny   charakter utworu,
  • przedstawia się   w sytuacji oficjalnej i nieoficjalnej

 

  •   formułuje   wnioski wyjaśniające przenośne znaczenie   tekstu,
  • przedstawia się   w sytuacji oficjalnej i nieoficjalnej, stosując odpowiednie słownictwo

 

  • zestawia tekst   z przypowieścią jako gatunkiem literackim,

wskazuje w utworze cechy przypowieści,

  • redaguje krótki   tekst, w którym dokonuje autoprezentacji

 

 

Jan Twardowski

Podziękowanie

 

  • wskazuje formy pozwalające rozpoznać nadawcę i   adresata wypowiedzi,
  • wymienia   elementy przyrody przywołane w utworze,
  • wskazuje   metafory dotyczące człowieka,
  • krótko opisuje   swoje otoczenie

 

  • nazywa i   określa nadawcę i adresata   wypowiedzi,
  • wskazuje cechy   przedstawionych składników przyrody, nazywa opisujące je środki językowe,
  • próbuje   przełożyć język metafor na znaczenia dosłowne,
  • opisuje swoje   otoczenie, stara się rozbudować wypowiedź

 

  • określa relacje   między nadawcą i adresatem,
  • analizuje   budowę epitetów, wyjaśnia ich funkcję w tekście,
  • wyjaśnia   znaczenia wynikające z metafor,
  • opisuje swoje   otoczenie, stosuje funkcjonalnie odpowiednie środki językowe

 

  • charakteryzuje   postawę nadawcy wobec świata,
  • uogólnia   wnioski dotyczące sposobu obrazowania przyrody, określa cechy opisanego   świata,
  • na podstawie   metafor formułuje wnioski dotyczące natury człowieka,
  • opisuje swoje   otoczenie, wykorzystując wnioski z analizy tekstu

 

 

Hanna Kowalska-Pamięta

Pamiętnik jedynaczki

(fragment)

 

  • zna pojęcie świat przedstawiony,
  • wymienia   bohaterów tekstu, krótko ich przedstawia,
  • wskazuje w   tekście określenia dotyczące wyglądu postaci,
  • redaguje według   wzoru krótki opis postaci

 

  • wylicza   elementy świata przedstawionego,
  • określa relacje   między bohaterami utworu,
  • porządkuje   określenia dotyczące wyglądu postaci według podanej zasady,
  • redaguje   samodzielnie opis postaci

 

  • wyjaśnia   pojęcie świat przedstawiony,
  • wskazuje   narratora utworu, dostrzega tożsamość narratora i bohatera,
  • uzupełnia   określenia z tekstu własnymi propozycjami,
  • redaguje   rozwinięty opis postaci

 

  • wymienia i   określa elementy świata przedstawionego w tekście,
  • określa własny   stosunek do narratorki (bohaterki) utworu,
  • uzupełnia i   porządkuje określenia związane z wyglądem postaci według przyjętej przez   siebie zasady,
  • redaguje opis   postaci, stosuje bogate słownictwo nazywające i określające cechy wyglądu,   stosuje porównania

 

 

Być albo nie być?   Czasownik

  • rozpoznaje czasownik wśród innych części mowy,
  •   wie, że czasownik jest odmienną częścią mowy,
  •   rozpoznaje i tworzy formę osoby, liczby, rodzaju,   czasu,
  •   redaguje ogłoszenie według wzoru,
  •   stosuje prawidłowo odmianę czasowników ruchu (iść,   wejść) w czasie przeszłym

 

 

  • rozróżnia czasowniki   nazywające czynności i stany,
  • rozpoznaje i tworzy stronę   czynną i bierną, rozróżnia czasowniki przechodnie i nieprzechodnie,
  •   redaguje samodzielnie krótkie ogłoszenie,
  •   stosuje prawidłowo odmianę czasowników o   poszerzonym temacie (umieć, rozumieć)

 

  •   rozróżnia czasowniki w formie osobowej i   nieosobowej,
  •   odróżnia czasowniki dokonane od niedokonanych,   określa aspekt czasownika,
  •   redaguje ogłoszenie, stosując funkcjonalnie formy   czasownika,
  •   stosuje i prawidłowo zapisuje formy czasu   przeszłego czasowników zakończonych na -ąć (wziąć)

 

  •   wyjaśnia, czym wyróżnia się czasownik spośród   wszystkich części mowy,
  •   rozpoznaje i tworzy formy czasownika: osobę,   liczbę, rodzaj, czas, stronę, aspekt,
  •   redaguje ogłoszenie, stosując funkcjonalnie   różnorodne formy czasownika,
  •   stosuje prawidłowo odmianę trudnych czasowników

 

 

Lepiej   zapamiętać. Trudne formy czasownika

  •   stosuje prawidłowo odmianę czasowników ruchu (iść,   wejść) w czasie przeszłym

 

  •   stosuje prawidłowo odmianę czasowników o   poszerzonym temacie (umieć, rozumieć)

 

  •   stosuje i prawidłowo zapisuje formy czasu   przeszłego czasowników zakończonych na -ąć (wziąć)

 

  •   stosuje prawidłowo odmianę trudnych czasowników

 

Wśród   portretujących i portretowanych. Strony czasownika

  • rozpoznaje   stronę czynną i bierną czasownika, wie jaką funkcję pełnią w wypowiedzeniu
  • rozpoznaje i   tworzy formy czynne i bierne czasownika, wyróżnia czasowniki przechodnie i   nieprzechodnie
  • przekształca   formy czynne czasowników na bierne i odwrotnie, stosuje je wypowiedzeniach w   zależności od funkcji intencji wypowiedzi
  • tworzy dłuższe   formy pisemne, swobodnie stosując formy czynne i bierne czsasowników

Barbara Ciwoniuk

Igor (fragment)

 

  •   wie, że epika to jeden z rodzajów literackich,
  •   odtwarza własnymi słowami zawartość treściową   fragmentu powieści,
  •   wskazuje w tekście słownictwo typowe dla języka   potocznego,
  •   zna układ graficzny listu,
  •   redaguje krótki list (tradycyjny i e-mail) w   sytuacji nieoficjalnej

 

  •   wie, że obecność narratora stanowi główny   wyróżnik epiki,
  •   wymienia i określa elementy świata   przedstawionego we fragmencie powieści,
  •   odróżnia język potoczny od oficjalnego,
  •   zna części kompozycyjne listu (tradycyjnego i   internetowego),
  •   redaguje rozwinięty treściowo list w sytuacji   nieoficjalnej

 

  •   wyjaśnia rolę narratora w utworze epickim,
  •   wskazuje narratora utworu, wyszukuje w tekście   informacje pozwalające go przedstawić,
  •   wskazuje sytuacje, w których posłuży się językiem   nieoficjalnym i oficjalnym,
  •   przekształca list z języka nieoficjalnego na   oficjalny, zachowując jego zawartość treściową

 

  •   wyróżnia i nazywa dwa typy narratora, określa   cechy każdego z nich,
  •   charakteryzuje narratora na podstawie jego   wypowiedzi,
  •   wskazuje różnice między językiem oficjalnym a   nieoficjalnym,
  •   ma świadomość odmiany mówionej i pisanej języka,
  •   redaguje list (tradycyjny i internetowy) w   sytuacji oficjalnej i nieoficjalnej na ten sam temat

 

 

W trybie natychmiastowym.   Tryby czasownika

  • rozpoznaje formy trybu oznajmującego, rozkazującego,   przypuszczającego czasownika
  • wie, ze tryb   przypuszczający wyróżnia cząstka -by

 

  • rozpoznaje i tworzy formy trybu oznajmującego, rozkazującego,   przypuszczającego,
  • zna zasady   pisowni cząstki -by

 

  • przekształca zdania, wykorzystując różne formy trybu czasownika,
  • zapisuje   poprawnie cząstkę -by

 

  •   formułuje informacje, polecenia, prośby,   przypuszczenia, stosując odpowiednie formy trybu,
  •   zapisuje je zgodnie z zasadami ortografii

 

 

Rafał Olbiński

Cala   Polska czyta dzieciom (plakat)

 

  • wymienia i   nazywa elementy przedstawione na plakacie,
  • tworzy dialog   między postaciami przedstawionymi na plakacie

 

  • dostrzega   kontrast jako zasadę kompozycyjną plakatu, wstępnie omawia kompozycję   plakatu,
  • redaguje   krótkie opowiadanie związane tematycznie z jednym z elementów plakatu

 

  • dostrzega   znaczenia wynikające z kontrastu,
  • opisuje jeden z   elementów przedstawionych na plakacie

 

  • wyjaśnia   przenośne znaczenie elementów plakatu, formułuje przesłanie plakatu,
  • formułuje   wnioski oceniające plakat, uzasadnia je

 

 

Wyobraża sobie Pani życie bez czytania? – wywiad z Dorotą Terakowską

  •   na podstawie tekstu wymienia argumenty popierające   tezę,
  •   wypowiada się na temat lektur szkolnych,
  •   redaguje według wzoru dedykację
  •   uzupełnia argumenty pisarki własnymi,
  •   wypowiada się na temat lektur szkolnych i podaje   własne propozycje jej uzupełnienia,
  •   samodzielnie redaguje dedykację
  •   przedstawia własny pogląd na temat tez   przedstawionych w wywiadzie,
  •   przygotowuje wystawę ulubionych książek,
  •   ciekawie i oryginalnie formułuje treść dedykacji
  •   przygotowuje i przeprowadza ankietę,
  •   przygotowuje zestawy informacji na temat   wystawionych książek,
  •   ciekawie i oryginalnie formułuje treść dedykacji   wpisanej na odwrocie fotografii oraz do książki

 

Józef Baran Sztuka   dom

 

  •   wskazuje w tekście nazwy i określenia związane z   teatrem,
  •   dzieli tekst na części kompozycyjne, wyodrębnia   sceny,
  •   zbiera informacje na temat przeszłości swojej   rodziny,
  •   odtwarza zawartość treściową i kompozycję życzeń

 

  •   wskazuje podobieństwa między teatrem a życiem,
  •   przedstawia zawartość tematyczną kolejnych scen,
  •   porządkuje informacje na temat swojej rodziny,
  •   według podanej zasady redaguje samodzielnie   życzenia we wskazanej sytuacji

 

  •   komentuje znaczenia tekstu wynikające z   zestawienia życia z teatrem,
  •   opisuje obrazy poetyckie związane z kolejnymi   scenami,
  •   porządkuje informacje na temat swojej rodziny   według ustalonej przez siebie zasady,
  •   redaguje życzenia we wskazanej sytuacji, stosuje   odpowiednie formy grzecznościowe

 

  •   prezentuje zwartą wypowiedź na temat motywu życia   jako teatru,
  •   wyjaśnia metaforyczne znaczenie tytułu, nazywa   wartości związane z życiem przedstawionej rodziny,
  •   przedstawia informacje o przeszłości i tradycji   swojej rodziny w wybranej przez siebie formie,
  •   samodzielnie redaguje życzenia z zachowaniem   wszystkich cech językowych i kompozycyjnych tej formy wypowiedzi

 

 

Janina Porazińska Kto mi dał skrzydła (fragment)

 

  •   wie, że J. Kochanowski to jeden z   najwybitniejszych pisarzy polskich,
  •   wyodrębnia z tekstu wydarzenia,
  •   przy pomocy nauczyciela redaguje streszczenie,   korzystając z podanego planu wydarzeń

 

  •   wie, kiedy żył i tworzył J. Kochanowski,
  •   układa chronologicznie wydarzenia z tekstu,
  •   samodzielnie układa plan wydarzeń, na jego   podstawie przy wsparciu nauczyciela redaguje streszczenie

 

  •   potrafi podać kilka informacji biograficznych z   życia J. Kochanowskiego,
  •   wydobywa z tekstu informacje, na podstawie których   można odtworzyć realia historyczne,
  •   redaguje samodzielnie plan wydarzeń i streszczenie

 

  •   potrafi krótko wyjaśnić, dlaczego J. Kochanowski   jest uznawany za jednego z najwybitniejszych pisarzy polskich,
  •   na podstawie wprowadzenia i tekstu przedstawia J.   Kochanowskiego jako twórcę, obywatela, gospodarza,
  •   redaguje samodzielnie streszczenie, zachowuje   wszystkie cechy tej formy wypowiedzi

 

 

Jan Kochanowski Na dom w Czarnolesie

 

  •   wskazuje formy pozwalające rozpoznać nadawcę i   adresata utworu,
  •   wskazuje wersy zawierające prośby nadawcy

 

 

  •   przedstawia nadawcę i adresata utworu,
  •   odtwarza w języku sobie współczesnym treść próśb   nadawcy,

 

  •   rozpoznaje apostrofę jako środek poetycki   wskazujący adresata,
  •   korzysta z przypisów,
  •   stara się przełożyć język utworu na wypowiedź   współczesną,

 

  •   określa relacje między nadawcą i adresatem utworu,
  •   na podstawie wypowiedzi nadawcy określa jego   stosunek do życia i świata

 

 

Adam Mickiewicz

Na ścianach soplicowskiego dworku

 

  •   czyta płynnie tekst, odtwarza swoimi słowami jego   treść,
  •   wymienia nazwy przedmiotów opisanych w utworze,   gromadzi podstawowe słownictwo do opisu przedmiotu,
  •   przy pomocy nauczyciela redaguje krótki opis   przedmiotu

 

  •   wylicza i określa elementy świata przedstawionego,  
  •   wskazuje w tekście środki opisujące przedmioty,   gromadzi i porządkuje słownictwo do opisu,
  •   stara się samodzielnie zredagować opis przedmiotu

 

  •   wymienia postacie historyczne wspominane w   tekście, podaje informacje na ich temat,
  •   nazywa odczucia i emocje bohatera wywołane   widokiem przedmiotów,
  •   samodzielnie redaguje wyczerpujący opis przedmiotu

 

  • na podstawie tekstu przedstawia i charakteryzuje wygląd wnętrza   opisanego w utworze,
  • redaguje opis przedmiotu, stosuje bogate słownictwo nazywające cechy   wyglądu

 

 

Nie   tylko ludzie i rzeczy.   Rzeczowniki

  • rozpoznaje   rzeczownik wśród innych części mowy,
  • tworzy   prawidłowe formy przypadków i liczby

 

  • odróżnia   rzeczowniki pospolite i własne,
  • określa i   tworzy prawidłowe formy przypadków, liczby, rodzaju

 

  • odróżnia   rzeczowniki konkretne i abstrakcyjne,
  • potrafi   wyodrębnić temat i końcówkę rzeczownika

 

  • wymienia   kategorie nazywane rzeczownikami,
  • rozpoznaje   rzeczowniki pospolite, własne, konkretne, abstrakcyjne,
  • określa i   tworzy prawidłowe formy gramatyczne rzeczowników,
  • rozpoznaje   temat i końcówkę rzeczownika

 

 

W   gąszczu reguł. Trudne   formy rzeczownika

  • wie, że   istnieją rzeczowniki odmieniające się według odmiennych reguł,
  • stosuje   prawidłowe formy rzeczowników przyjaciel, rok

 

  • zna rzeczowniki   odmieniające się tylko w liczbie mnogiej,
  • stosuje ich   prawidłowe formy

 

  • stosuje   prawidłowe formy rzeczowników typu sędzia, oczy, Amerykanin

 

  • stosuje   prawidłowo wszystkie formy rzeczowników o trudnej odmianie

 

 

Ewa Przybylska

Dzień kolibra   (fragment)

 

  • wie, że   rzeczywistość przedstawiona w utworze ma charakter fikcyjny,

rozróżnia świat   rzeczywisty i fikcyjny,

  • opowiada   własnymi słowami treść utworu,
  • przy   niewielkiej pomocy redaguje opowiadanie o dalszych losach bohatera,
  • wymyśla tytuł opowiadania

 

  • wyjaśnia   pojęcie fikcja literacka,
  • wskazuje   fragmenty, na podstawie których można scharakteryzować bohatera,
  • samodzielnie   redaguje opowiadanie o dalszych losach bohatera,
  • wprowadza   dialogi

 

  • na podstawie   tekstu potrafi wskazać związki między światem rzeczywistym i fikcyjnym,
  • komentuje   zachowanie, reakcje, myśli bohatera,
  • nazywa jego   emocje,
  • redaguje   opowiadanie zawierające dialogi i opisy

 

  • wyjaśnia, na   czym polega fikcja realistyczna,
  • wskazuje w   tekście przykłady realistycznych elementów świata przedstawionego,
  • porównuje   emocje bohatera z własnym doświadczeniem,
  • formułuje   uogólnienia w postaci wniosków,
  • redaguje   twórcze opowiadanie zakończone puentą

 

 

Tomek Tryzna Panna Nikt (fragment)

 

  • wymienia i   krótko omawia elementy świata przedstawionego,
  • opowiada o   wybranym wydarzeniu, określa rolę każdej z bohaterek biorącej w nim udział

 

  • wskazuje   narratora, dostrzega subiektywny charakter narracji,
  • odtwarza i   nazywa emocje bohaterek, ujawniające się w głównym wydarzeniu tekstu

 

  • rozpoznaje   realistyczny charakter świata przedstawionego,
  • charakteryzuje   bohaterki na podstawie ich działania i wypowiedzi, wstępnie je ocenia

 

  • komentuje   elementy świata przedstawionego, podkreślając realizm konwencji i   subiektywizm narracji,
  • określa,   komentuje i ocenia relacje łączące obie bohaterki utworu

 

 

Opisywać   i oceniać. Przymiotniki

  • rozpoznaje   przymiotniki wśród innych części mowy,
  • podaje   przykłady przymiotników,

 

 

  • wie, na jakie   pytania odpowiada przymiotnik,
  • wie, przez   jakie formy się odmienia,

 

  • wie, że   przymiotnik podlega stopniowaniu,
  • zna stopnie   przymiotnika,

 

 

 

 

  • stosuje   prawidłowe formy gramatyczne przymiotnika,
  • stosuje różne   sposoby stopniowania,

 

 

 

Nie   zrobić błędu! Trudne formy przymiotnika

  • wie, że   niektóre przymiotniki mają trudną odmianę
  •   stara się   prawidłowo stosować niektóre trudne formy odmiany przymiotnika

 

  • stosuje   prawidłowe formy stopniowania przymiotników trudnych
  • stosuje   prawidłową odmianę i stopniowanie trudnych form przymiotnika

 

Antoine de   Saint-Exupéry Mały Książę

 

  • wylicza etapy   wędrówki bohatera, opowiada przebieg jednego z nich,
  • łączy nazwy   miejsc z odpowiednimi postaciami,
  • porządkuje   informacje przedstawiające tytułowego bohatera,
  • rozpoznaje   narratora utworu,
  • czyta ze   zrozumieniem definicję symbolu,
  • wypisuje cytaty   dotyczące przyjaźni,
  • formułuje krótko   własną opinię na temat utworu

 

  • porównuje etapy   wędrówki, wskazuje ich cechy wspólne,
  • przedstawia   wygląd i zajęcia bohaterów utworu,
  • przedstawia   tytułowego bohatera,
  • określa i   przedstawia narratora utworu,
  • na podstawie   definicji wyjaśnia pojęcie symbolu,
  • komentuje   cytaty dotyczące przyjaźni,
  • formułuje   własną ocenę utworu

 

  • wskazuje   przyczyny podjęcia wędrówki, określa jej cel,
  • krótko   charakteryzuje bohaterów,
  • opisuje wygląd   tytułowego bohatera,
  • charakteryzuje   narratora utworu,
  • wymienia   elementy utworu, którym można przypisać symboliczne znaczenia,
  • rozwija myśli   zawarte w cytatach dotyczących przyjaźni,
  • formułuje ocenę   utworu, uzasadnia ją argumentami

 

  • dostrzega   symboliczny charakter wędrówki, podaje przykłady podobnego motywu z innych   utworów,
  • ocenia bohaterów,
  • wskazuje   fantastyczne i realistyczne elementy związane z tytułowym bohaterem,
  • określa relacje   łączące narratora z głównym bohaterem, nazywa uczucia, emocje narratora   związane z postacią głównego bohatera,
  • określa   symboliczne znaczenia elementów świata przedstawionego w utworze,
  • na podstawie   cytatów wyjaśnia, jak rodzą się więzi przyjaźni,
  • bierze aktywny   udział w forum dyskusyjnym na temat utworu

 

 

Wiktor Gomulicki

Wspomnienia niebieskiego

mundurka   (fragment)

 

  • wskazuje   elementy tekstu, na podstawie których można określić czas i realia wydarzeń,
  • odszukuje w   podanych źródłach informacje o przywołanych w tekście postaciach biblijnych,
  • korzystając z   wzoru, zapisuje dialog

 

  • porównuje   opisaną rzeczywistość szkolną z własnym doświadczeniem,
  • wyjaśnia, kim   były biblijne postacie przywołane w tekście,
  • samodzielnie   zapisuje krótki dialog

 

  • formułuje   wnioski wynikające z porównania,
  • wyjaśnia, z   czego wynika skontrastowanie bohaterów utworu,
  • zapisuje   rozbudowany dialog

 

  • komentuje i   ocenia atmosferę panującą w opisanej szkole, zestawia ją z własnymi   doświadczeniami szkolnymi,
  • wymienia pary   bohaterów z innych utworów literackich lub filmowych przedstawionych w   podobny sposób,
  • zapisuje   dialog, korzystając z wszystkich graficznych sposobów zapisu

 

 

Jak   się uczyć, żeby odnieść sukces? Przysłówki

 

  • rozpoznaje   przysłówki wśród innych części mowy

 

  • wie, co   nazywają i na jakie pytania odpowiadają przysłówki

 

  • wie, od jakich   części mowy tworzone są przysłówki

 

  • prawidłowo   stopniuje przysłówki

 

 

Stefan Żeromski Syzyfowe prace (fragment)

 

  •   opowiada   własnymi słowami przebieg wydarzeń,
  • przedstawia   głównego bohatera fragmentu,
  • podaje z tekstu   przykłady obrazujące proces rusyfikacji,
  •   opowiada   treść mitu o Syzyfie
  • wyodrębnia   wydarzenia przedstawione we fragmencie,
  • wstępnie   charakteryzuje głównego bohatera fragmentu,
  • opowiada o   sposobach funkcjonowania szkoły przedstawionej w utworze,
  • wyjaśnia   symboliczne znaczenia mitu

 

 

  • określa   napięcie emocjonalne kolejnych wydarzeń,
  • charakteryzuje   postawę życiową głównego bohatera fragmentu,
  • wymienia   sposoby rusyfikacji opisane we fragmencie,
  • wyjaśnia   przenośne znaczenie tytułu powieści

 

  • komentuje   zachowanie bohaterów związane z kolejnymi wydarzeniami,
  • porównuje i   próbuje ocenić postawy życiowe postaci przedstawionych we fragmencie,
  • przedstawia i   komentuje sposoby przeciwstawiania się rusyfikacji,
  • wyjaśnia sposób   i cel nawiązania powieści do mitu

 

 

Stefan Żeromski Dzienniki (fragmenty)

 

  • określa tematy   kolejnych notatek w dzienniku,
  • opowiada w   trzeciej osobie wybrany fragment

 

  • formułuje   ogólny wniosek dotyczący tematyki dziennika jako gatunku,
  • wskazuje   elementy biografii autora, które można rozpoznać w Syzyfowych pracach

 

  • wskazuje cechy   dziennika jako gatunku,
  • wstępnie   charakteryzuje autora dziennika

 

  • wyjaśnia, co   odróżnia dziennik od utworów literatury pięknej,
  • charakteryzuje   autora dziennika z dwóch różnych punktów widzenia

 

 

Aidan Macfarlane, Ann MacPherson Dziennik   nastolatka (fragmenty)

 

  • w formie kartki   z dziennika relacjonuje wydarzenie ze swojego życia

 

  •   w   formie kartki z dziennika relacjonuje spotkanie z inną osobą, przedstawia ją,
  • w formie kartki   z dziennika pisze o swoich planach i marzeniach

 

  • w formie kartki   z dziennika wyraża swoje opinie na wybrany przez siebie temat

 

 

Czworo   oczu lepsze niż

dwoje?   Liczebniki

 

  • rozpoznaje   liczebnik wśród innych części mowy,
  • wie, co   określają liczebniki,

 

 

  • rozpoznaje   liczebniki główne i porządkowe,
  • stosuje prawidłowo ich formy,

 

 

  • wie, kiedy   należy użyć liczebników zbiorowych,
  • stosuje prawidłowo ich formy,

 

 

 

  • stosuje   prawidłowe formy liczebników ułamkowych i nieokreślonych,
  • stosuje   prawidłową odmianę liczebników wielowyrazowych,

 

 

 

Liczyć   nie jest łatwo. Trudne formy liczebnika

  • wie, że   niektóre liczebniki mają trudną odmianę
  • stara się   prawidłowo stosować niektóre trudne formy odmiany liczebnika
  • stosuje   prawidłowe trudne formy odmiany liczebnika
  • stosuje   prawidłową odmianę trudnych form liczebnika

 

Julian Tuwim Nauka

 

  • wskazuje cytaty   związane z różnymi dziedzinami nauki,
  •   wskazuje wyrazy   i formy pozwalające rozpoznać osobę mówiącą

 

  • nazywa   dziedziny nauki przywoływane w wierszu,
  • określa czas,   ustala, czego dotyczy przeszłość, teraźniejszość, przyszłość

 

  • wyjaśnia   dosłowne i uogólnione znaczenie tytułu,
  • charakteryzuje   osobę mówiącą na podstawie jej wypowiedzi

 

  • dostrzega   ironię w sposobie wypowiedzi podmiotu,
  • ustala, czego   dotyczy ironia

 

 

Adam Bahdaj Telemach w dżinsach (fragment)

 

  • wymienia   elementy świata przedstawionego w utworze,
  • wskazuje i   przedstawia bohaterów utworu,
  • określa temat   rozmowy bohaterów, wypisuje cytaty, które uważa za ważne dla tematu,
  • redaguje prostą   instrukcję dotyczącą konkretnych działań

 

  • omawia elementy   świata przedstawionego w utworze,
  • zaznacza   fragmenty, na podstawie których można scharakteryzować bohaterów,
  • odtwarza   własnymi słowami myśli zawarte w cytatach, próbuje je komentować,
  • redaguje   instrukcję dotyczącą konkretnych działań, uwzględnia ich kolejność

 

  • dostrzega motyw   wędrówki, wyjaśnia jego związek z problem poruszanym w rozmowie bohaterów,
  • charakteryzuje   bohaterów, porównuje ich,
  • odtwarza   refleksje bohaterów na temat rodzajów szczęścia, próbuje je komentować,
  • redaguje   instrukcję na temat: Jak osiągnąć

szczęście?

 

  • podaje   przykłady innych utworów literackich, w których występuje motyw wędrówki,   wyjaśnia jego symboliczne znaczenia,
  • określa cele   życiowe każdego z bohaterów,
  • rozwija myśli   bohaterów na temat szczęścia własnymi refleksjami,
  • redaguje   instrukcję na temat: Jak osiągnąć   szczęście?, zachowuje jednolitą formę czasowników

 

 

Jakow Swiet Kolumb (fragment)

 

  • przedstawia   krótko postać Krzysztofa Kolumba,
  • wybiera   informacje do notatki, redaguje notatkę,

 

  • przedstawia   okoliczności odkrycia dokonanego przez Kolumba,
  • porządkuje   informacje do notatki, redaguje notatkę

 

  • wyjaśnia, na   czym polega wielkość dokonań Kolumba,
  • redaguje   notatkę, tytułuje ją

 

  • komentuje   podane oceny postaci Kolumba,
  • redaguje   notatkę, proponuje jej funkcjonalny zapis graficzny

 

 

Wieczni „zastępcy”. Zaimki

  • wie, że zaimki   mogą zastępować różne części mowy

 

  • rozpoznaje   zaimki wśród innych części mowy

 

  • rozpoznaje   zaimki ze względu na część mowy, którą zastępują, stosuje je w wypowiedziach

 

  • rozpoznaje   zaimki ze względu na funkcję, jaką pełnią, stosuje je w wypowiedziach

 

 

Konstanty Ildefons Gałczyński Teatrzyk Zielona   Gęś” ma zaszczyt przedstawić  „Zakrycie Ameryki”

  • dostrzega   tematyczny związek utworu z postacią Kolumba i jego dokonaniami

 

  • wskazuje cechy   utworu łączące go z formami dramatycznymi
  • dostrzega w   tekście humor, wskazuje jego przykłady

 

  • dostrzega   absurd, podaje jego przykłady

 

 

Marek Kamiński Razem na biegun (fragment)

 

  • rozpoznaje   motyw wędrówki na poziomie dosłownym, określa jej trasę,
  • wybiera z   tekstu materiał językowy do opisu bieguna,
  • układa pytania,   które chciałby zadać autorom zapisków,
  • korzystając z   podanego wzoru, redaguje gratulacje

 

  • określa motywy   i cele wędrówki bohaterów pojmowanej dosłownie,
  • opisuje wygląd   bieguna,
  • porównuje   zapiski obu bohaterów, wskazuje podobieństwa,
  •   samodzielnie   redaguje gratulacje we wskazanej sytuacji

 

  • wyjaśnia   przenośne znaczenia wędrówki bohaterów
  • wylicza   umiejętności pomocne przy zdobywaniu bieguna,
  • porównuje   zapiski obu bohaterów, wskazuje różnice,
  • redaguje   gratulacje w samodzielnie wymyślonej sytuacji

 

  • określa motywy   i cele wędrówki bohaterów pojmowanej przenośnie,
  • podaje dosłowne   i metaforyczne znaczenia pojęcia biegun,
  • formułuje tezę   dotyczącą sensu podjęcia wyprawy przez bohaterów, popiera ją argumentami,
  • redaguje   gratulacje, dołącza do nich życzenia

 

 

Wisława Szymborska Nic dwa razy

 

  • dostrzega, że   temat wiersza związany jest z przemijaniem,
  • rozpoznaje   podmiot liryczny w utworze,
  • dostrzega   zestawienie życia ze szkołą

 

  • rozpoznaje i   przytacza tezę zawartą w utworze,
  • określa podmiot   liryczny na podstawie jego wypowiedzi,
  • dostrzega   związek z utworem Tuwima

 

  • podaje z tekstu   przykłady argumentów uzasadniających tezę,
  • odtwarza opinie   osoby mówiącej na temat życia,
  • wyjaśnia   znaczenia wynikające z zestawienia życia ze szkołą,

 

  • odczytuje   poetyckie przesłanie na temat życia,
  • ustosunkowuje   się do opinii osoby mówiącej w wierszu,
  • wskazuje paradoks,   wyjaśnia wynikające z niego znaczenia

 

 

Jan Parandowski  Przygody Odyseusza (fragment)

 

  • wyodrębnia   kolejne przygody bohatera, tytułuje je,
  • przypomina   przyczyny tułaczki Odyseusza,
  • wydobywa z   tekstu informacje służące przedstawieniu Odyseusza, na ich podstawie   przedstawia bohatera,
  • nazywa kilka   cech charakteru Odyseusza,
  • redaguje krótką   charakterystykę postaci według wzoru

 

  • odtwarza trasę   wędrówki Odyseusza,
  • wymienia   sprzymierzeńców i wrogów Odyseusza,
  • gromadzi i   porządkuje materiał językowy do opisu wyglądu Odyseusza,
  • wskazuje   przykłady zachowania, postępowania bohatera, na ich podstawie nazywa cechy   jego charakteru,
  • samodzielnie   redaguje krótką charakterystykę postaci         

 

  • łączy nazwy   krain z odpowiednimi postaciami, wyjaśnia, kim one są,
  • wyjaśnia, kto i   w jaki sposób wpływał na losy Odyseusza,
  • opisuje wygląd   Odyseusza,
  • nazywa cechy   charakteru Odyseusza, dzieli je na wady i zalety,
  •   redaguje   charakterystykę postaci, wykorzystuje cytaty,

 

  • wie, kim był   aojda; wciela się w rolę aojdy, opowiada o wybranej przygodzie Odyseusza,
  • rozumie pojęcie   homo viator, wyjaśnia zasadność używania go w odniesieniu do   Odyseusza,
  • opisuje wygląd   Odyseusza z punktu widzenia wybranej postaci,
  • nazywa cechy   charakteru Odyseusza, wskazuje, którą uważa za najbardziej istotną, uzasadnia   swą opinię,
  • redaguje   wyczerpującą charakterystykę postaci, zawiera w niej własną ocenę

 

 

Herbert George   Wells Wehikuł czasu (fragment)

 

  • określa, o   jakim rodzaju wędrówki opowiada fragment powieści,
  • wymyśla dalszy   ciąg opowieści

 

  • przedstawia   bohatera – narratora utworu,
  • decyduje, czy   sam chciałby odbyć wędrówkę w czasie, uzasadnia swoje zdanie

 

  • przedstawia   wrażenia doznawane przez bohatera w czasie wędrówki,
  • przedstawia   zagrożenia i korzyści płynące z możliwości podróżowania w czasie,

 

  • przedstawia i nazywa   emocje bohatera, wskazuje ich źródła i przyczyny,
  • przedstawia   argumenty potwierdzające opinię na temat zagrożeń i korzyści podróżowania w   czasie,

 

 

Odyseja   językowa. Trudne zaimki

 

  • używa poprawnie   dłuższych i krótszych form zaimków

 

  • używa poprawnie   zaimków względnych i dzierżawczych

 

  • używa poprawnie   zaimków wskazujących

 

  • używa poprawnie   wszystkich form zaimków

 

 

Adam Mickiewicz Koncert wieczorny

 

  • nazywa miejsca,   w których odbywa się nietypowy koncert,
  • wskazuje w   tekście epitety,
  • wie, że   uosobienie i ożywienie to rodzaje przenośni,
  • wie, że język   utworu lirycznego cechuje się obecnością różnych środków poetyckich

 

  • wymienia   nietypowych muzykantów i instrumenty, na których grają,
  • wskazuje w   tekście porównania,
  • wskazuje w   tekście przykłady uosobienia i ożywienia,
  • rozpoznaje i   nazywa podstawowe środki poetyckie

 

  • wskazuje w   tekście wyrazy dźwiękonaśladowcze,
  • zaznacza wersy,   w których występuje instrumentacja głoskowa,
  • określa funkcję   epitetów i porównań,
  • wie, czym jest   hiperbola i peryfraza, wskazuje przykłady w tekście,
  • określa funkcję   podstawowych środków poetyckich

 

  • omawia efekty   uzyskane dzięki wyrazom dźwiękonaśladowczym i instrumentacji głoskowej,
  • wyodrębnia   obrazy poetyckie, opisuje je,
  • wyjaśnia, na   czym polega przenośnia, wskazuje w tekście różne jej rodzaje i nazywa je,
  • formułuje   znaczenia wynikające ze środków poetyckich

 

 

Artur Szlosarek O pięknie

 

  • przedstawia   własnymi słowami sytuację liryczną,
  • podaje   przykłady rzeczy, zjawisk, które uważa za piękne,
  • korzystając z   wzoru, redaguje ogłoszenie

 

  • rozpoznaje   podmiot liryczny i bohatera lirycznego utworu,
  • wyjaśnia, czym   dla osoby mówiącej w wierszu jest piękno,
  • redaguje   ogłoszenie podające podstawowe informacje

 

  • odtwarza myśli   i refleksje osoby mówiącej,
  • zna pojęcie estetyka, wyjaśnia jego znaczenie,
  • redaguje   ogłoszenie,
  • stosuje środki   językowe wpływające na odbiorcę,

 

  • określa postawę   wobec świata osoby mówiącej,
  • komentuje   podane cytaty na temat piękna,
  • redaguje   ogłoszenie zgodnie ze wszystkimi cechami tej formy wypowiedzi,

 

 

Rafał Malczewski Pogodne życie (reprodukcja   obrazu)

 

  • wymienia   elementy przedstawione na obrazie,
  • proponuje   przysłówki i przymiotniki, które można wykorzystać przy określeniu nastroju   miejsca przedstawionego na obrazie,
  • nazywa barwy   wykorzystane na obrazie,
  • wskazuje   elementy świata związane z określonymi barwami,
  • rozpoznaje i   wskazuje elementy przedstawione symetrycznie

 

  • opisuje   elementy przedstawione na obrazie,
  • określa nastrój   przedstawionego miejsca,
  • określa   kolorystykę obrazu,
  • wskazuje   elementy widoczne z bliska i z oddali

 

  • proponuje   epitety, porównania, które można by wykorzystać przy opisie elementów obrazu,  
  • wyjaśnia, czym   kieruje się odbiorca przy określaniu nastroju,
  • komentuje   wrażenia wywołane kolorystyką obrazu,
  • dostrzega   perspektywę,
  • określa punkt   widzenia, z jakiego został przedstawiony widok

 

  • tworzy krótką   wypowiedź, w której określa temat obrazu i opisuje elementy przedstawionego   świata,
  • wskazuje   malarskie środki tworzące nastrój,
  • rozpoznaje   zasadę, według której dobrane zostały barwy,
  • omawia   kompozycję obrazu, wskazuje jej najważniejsze zasady

 

 

Och!   Jaki piękny świat! Czyż nie zachwyca? Wykrzykniki i partykuły

 

  • wie, że   wykrzykniki i partykuły to nieodmienne części mowy

 

  • wie, co można   wyrazić za pomocą wykrzykników,
  • stosuje zasady   interpunkcyjne przy ich zapisie

 

  • wie, co można   wyrazić za pomocą partykuł, stosuje je w swych wypowiedziach

 

  • stosuje   prawidłowo i funkcjonalnie wykrzykniki i partykuły w swych wypowiedziach

 

 

Jostein Gaarder Świat   Zofii (fragment)

 

  • przedstawia   bohaterkę utworu,
  • szuka w   podanych źródłach wyjaśnienia słowa filozofia

 

  • wyjaśnia, w   jaki sposób bohaterka poznaje tajniki filozofii,
  • wyjaśnia   znaczenie słowa filozofia

 

  • definiuje, kim   jest filozof, wymienia wyróżniające go cechy,
  • wypisuje z   tekstu pytania o charakterze filozoficznym

 

  • na podstawie   tekstu wyjaśnia, czym cechuje się postawa filozofa wobec świata,
  • układa   samodzielnie pytania o charakterze filozoficznym

 

 

Wisława Szymborska Jarmark cudów

 

  • wylicza   konkretne zjawiska przedstawione w wierszu,
  • dostrzega   związek z tekstem J. Gaardera,
  • wskazuje zwroty   z języka potocznego

 

  • wyjaśnia sposób   ich przedstawienia,
  • określa związek   z tekstem Gaardera,
  • wskazuje zwroty   charakterystyczne dla komunikatu

 

  • komentuje   znaczenie tytułu utworu,
  • dostrzega w   wierszu refleksje o charakterze filozoficznym.
  • wskazuje   powtórzenia, wyjaśnia ich funkcję,

 

  • określa postawę   wobec świata zaprezentowaną w wierszu,
  • formułuje   refleksje o charakterze filozoficznym wynikające z tekstu,
  • wskazuje   paradoks, wyjaśnia jego znaczenie

 

 

Bolesław Prus Faraon   (fragment)

 

  • wie, czym są i   gdzie się znajdują piramidy

 

  • wyjaśnia, w   jakim celu wznoszono piramidy

 

  • wykorzystuje   materiał językowy z tekstu do opisu piramid

 

  • wyjaśnia,   dlaczego piramidy uważane są za niezwykłe budowle,
  • uzasadnia ich znaczenie   w kulturze

 

 

Mali,   lecz wielcy w języku. Przyimki   i spójniki

  • odróżnia   przyimki od spójników

 

  • używa   prawidłowych form przypadków rzeczownika w wyrażeniach przyimkowych

 

  • rozpoznaje   przyimki złożone, stosuje je w wypowiedzi

 

  • stosuje celowo   spójniki dla wyrażenia łączności, przeciwstawienia, rozłączności, wynikania

 

 

Małgorzata Musierowicz Opium w rosole

 

  • wskazuje   przykłady, na podstawie których można określić miejsce i czas wydarzeń,
  • wymienia   rodziny przedstawione w powieści,
  • przedstawia   wybranych bohaterów utworu,
  • wypisuje z   tekstu zdania o charakterze sentencji
  • określa miejsce   i czas wydarzeń,
  •   wylicza   członków rodzin przedstawionych w powieści,
  • wstępnie   charakteryzuje wybranych bohaterów utworu,
  • wskazuje   sentencję, którą uważa za ważną we własnym życiu, próbuje uzasadnić swój   wybór
  • ukonkretnia i   omawia miejsce i czas wydarzeń,
  • przedstawia   relacje między członkami rodzin przedstawionych w powieści,
  • dokonuje   wyczerpującej charakterystyki bohaterów,
  • próbuje   komentować sentencje życiowe zawarte w utworze
  • przedstawia   realia rzeczywistości, w której toczy się akcja utworu,
  • omawia i   porównuje atmosferę panującą w opisanych domach,
  • charakteryzuje   porównawczo bohaterów, omawia i ocenia ich postawy wobec świata,
  • rozwija   sentencje zawarte w utworze własnymi refleksjami

 

 

Stanisław Lem Dzienniki gwiazdowe   (fragment)

 

  • podaje z tekstu   przykłady fantastycznych urządzeń, postaci, miejsc,
  • przedstawia cel   podróży głównego bohatera,
  • wie, co to   neologizm

 

  • wskazuje   różnice między elementami fantastycznymi z tekstu a fantastyką baśniową,
  • przedstawia   własnymi słowami rozmowę bohaterów,
  • wyszukuje   neologizmy w tekście

 

  • omawia   charakterystyczne cechy świata przedstawionego w utworze,
  • nazywa emocje   głównego bohatera, ustala, czym są wywołane,
  • próbuje podać   wyrazy, które były inspiracją do stworzenia neologizmów

 

  •   wyjaśnia, co   jest wyróżnikiem literatury fantastycznonaukowej,
  • ocenia, jaki   obraz ludzkości wyłania się z rozmowy bohaterów,
  • podaje wyrazy,   które były inspiracją do stworzenia neologizmów

 

 

Homer Iliada (fragment)

 

  • wie, że Iliada   to jedno z najważniejszych dzieł literackich w kulturze europejskiej,
  • czyta uważnie   tekst, zaznacza wyrazy i formy wyrazów, których nie rozumie,
  • przedstawia   kto, z kim, dlaczego walczy,
  • czyta uważnie   definicję porównania homeryckiego,
  • redaguje   krótkie sprawozdanie, w którym podaje najważniejsze informacje o   relacjonowanym wydarzeniu

 

  • wie, że Iliada   opowiada historię wojny trojańskiej,
  • czyta uważnie   tekst, korzysta z przypisów,
  • opowiada   własnymi słowami jeden z epizodów walki,
  • wykorzystując   definicję, wyjaśnia, czym cechuje się porównanie homeryckie,
  • redaguje   sprawozdanie, w którym przedstawia przebieg relacjonowanego wydarzenia

 

  • wie, jakie były   przyczyny wybuchu wojny trojańskiej,
  • wymienia   postacie przedstawione we fragmencie,
  • wyodrębnia   kolejne epizody walki,
  • wskazuje w   tekście przykład porównania homeryckiego,
  • redaguje   sprawozdanie, w którym przedstawia emocje uczestników wydarzenia

 

  • wie, że Iliada   jest eposem, wymienia cechy eposu,
  • wyjaśnia, kim   są postacie przedstawione we fragmencie,
  • opisuje   zachowanie uczestników walki, nazywa wartości, w imię których podjęli walkę   przeciw sobie,
  • charakteryzuje   język porównania homeryckiego,
  • redaguje   sprawozdanie, wykorzystuje czas teraźniejszy, stosuje różne typy zdań

 

 

Wygrać   z językiem.   Wypowiedzenie

 

  • odróżnia zdanie   od równoważnika zdania,
  •   rozpoznaje   wypowiedzenia oznajmujące, pytające, rozkazujące, wykrzyknikowe

 

  • zastępuje   zdania ich równoważnikami,
  • przekształca   zdania oznajmujące w pytające, rozkazujące, wykrzyknikowe

 

  • wyjaśnia, czym cechuje   się zdanie, a czym równoważnik,
  • sprawnie   posługuje się różnymi typami wypowiedzeń

 

  • wykorzystuje   funkcjonalnie równoważniki w wypowiedziach,
  • celowo   wykorzystuje różne typy wypowiedzeń dla osiągnięcia zamierzonych efektów

 

 

Opowieści Okrągłego

Stołu (fragment)

 

  • opowiada   wybrane wydarzenie,
  • wymienia   rycerskie atrybuty,
  • przedstawia   podstawowe zasady rycerskiego postępowania w formie kodeksu

 

  • opowiada o   zwyczajach rycerskich,
  • wyjaśnia, co   oznaczały rycerskie atrybuty,
  • hierarchizuje   zasady rycerskiego postępowania w formie kodeksu

 

  • wyjaśnia, czym   był i co symbolizuje okrągły stół,
  • przedstawia   rycerskie powinności,
  • redaguje kodeks   rycerskiego postępowania, zachowuje jednorodną formę czasowników

 

  • wyjaśnia, czym   był i co symbolizuje Święty Graal,
  • nazywa główne   cechy rycerza, wymienia najważniejsze dla niego wartości,
  • redaguje kodeks   rycerskiego postępowania, proponuje graficzny układ zapisu

 

 

Fryderyk Schiller Rękawiczka

  • czyta płynnie   tekst,
  • wyodrębnia   strofy, dostrzega rymy,
  • wyodrębnia   kolejne wydarzenia,
  • wyodrębnia   dialog,
  • wie, że tekst   jest balladą

 

  • czyta płynnie   tekst z uwzględnieniem znaków interpunkcyjnych,
  • nazywa rymy,   określa rytm,
  • wskazuje   zawiązanie, punkt kulminacyjny i rozwiązanie akcji,
  • określa   bohaterów prowadzących dialog,

proponuje rozwinięcie   go,

  •   czyta i odtwarza   definicję ballady

 

  • czyta tekst,   stara się oddać napięcie dramatyczne utworu,
  • wskazuje i   nazywa środki poetyckie,
  • dostrzega   narratora,
  • określa jego   postawę wobec świata przedstawionego,
  • ocenia postacie   na podstawie ich wypowiedzi,
  • wie, że ballada łączy cechy różnych rodzajów   literackich

 

  • stara się   głosowo interpretować tekst,
  • wymienia i   omawia liryczne cechy utworu,
  • wymienia   epickie cechy utworu,
  • dostrzega   elementy dramatyczne w utworze,
  • wyjaśnia, na czym polega synkretyzm rodzajowy

 

 

Powiedzieć   wszystko, co pomyśli głowa. Części zdania

 

  • wyodrębnia logiczne związki wyrazów w zdaniu
  • wyodrębnia   związek główny, tworzy poprawne związki główne w swoich wypowiedziach,
  • posługuje się   terminami: podmiot, orzeczenie

 

  • wyodrębnia   związki poboczne, tworzy poprawne związki poboczne,
  • posługuje się   terminami: przydawka, dopełnienie, okolicznik

 

  • tworzy logiczne   struktury zdaniowe,
  • sprawnie posługuje się nazwami wszystkich części   zdania

 

 

Christopher Paolini Eragon (fragment)

 

  • wymienia   fantastyczne postacie, dzieli je na bohaterów pozytywnych i negatywnych,
  • wskazuje związki utworu z baśnią

 

  • wskazuje   elementy magii, wyjaśnia, z czym są związane,
  •   wskazuje   elementy wywodzące się z opowieści rycerskich

 

  • dostrzega motyw   smoka, omawia jego znaczenie w świecie przedstawionym utworu,
  •   wskazuje związki   z mitem, legendą

 

  • omawia główne   cechy świata przedstawionego w utworze,
  • wskazuje cechy utworów należących do literatury   fantasy,

 

 

Przybyli,   zobaczyli, zwyciężyli.   Orzeczenie

 

  •   wie, o czym   informuje orzeczenie, na jakie pytania odpowiada

 

  •   rozpoznaje   orzeczenie czasownikowe, prawidłowo używa go w zdaniu

 

  •   rozpoznaje   orzeczenie imienne, prawidłowo używa go w zdaniu

 

  •   rozpoznaje   wszystkie rodzaje orzeczenia, prawidłowo używa ich w zdaniach

 

 

Henryk Sienkiewicz Pan Wołodyjowski (fragment)

 

  • określa   miejsce, czas przedstawionych wydarzeń, wymienia bohaterów biorących w nich   udział,
  • opowiada własnymi słowami przebieg ślubowania   złożonego przez bohaterów

 

  • dzieli fragment   na części, tytułuje je,
  • przedstawia   motywy działania bohaterów

 

  • wskazuje   narratora, określa jego stosunek do prezentowanych postaci i ich czynów,
  • przedstawia pozytywne i negatywne skutki decyzji   podjętej przez bohaterów

 

  • wie, że utwór   jest powieścią historyczną,
  • wyjaśnia sens   określenia: ku pokrzepieniu serc,
  • nazywa wartości, którymi kierowali się bohaterowie, ocenia ich postępowanie

 

 

Stanisław Kałamacki Legendy spod Giewontu (fragment)

 

  • przedstawia własnymi słowami treść legendy

 

  • wskazuje   elementy realistyczne i fantastyczne

 

  • wyjaśnia,   dlaczego tekst jest legendą

 

 

  • wyjaśnia   symboliczne znaczenie motywu śpiących rycerzy

 

 

Kto   śpi, a kto czuwa? Podmiot

 

  • wie, o czym informuje podmiot, na jakie pytania   odpowiada

 

  • wskazuje   podmiot gramatyczny,
  • rozpoznaje   podmiot domyślny

 

  • wskazuje   podmiot logiczny,
  •   wskazuje podmiot   szeregowy i towarzyszący
  • rozpoznaje i   wskazuje wszystkie rodzaje podmiotu,
  •   rozpoznaje   zdania bezpodmiotowe

 

Konstanty Ildefons Gałczyński Pieśń o   żołnierzach z Westerplatte

 

  • wydobywa z   tekstu informacje pozwalające określić sytuację liryczną,
  • rozpoznaje   motyw nieba, przypomina symboliczne znaczenie nieba,
  • płynnie   recytuje tekst

 

  • rozpoznaje   zbiorowego bohatera lirycznego,
  • nazywa wartości   reprezentowane przez bohatera zbiorowego,
  • recytuje tekst,   zwraca uwagę na prawidłową wymowę

 

  • wyodrębnia   wypowiedzi podmiotu lirycznego i bohatera lirycznego, ustala, czego dotyczą,
  •  wyjaśnia pojęcie apoteoza, ustala, co i w jaki sposób zostało w tekście poddane   idealizacji, gloryfikacji,
  •   recytuje   tekst, zwraca uwagę na odpowiednie tempo
  • postrzega tekst   jako legendę poetycką,
  • określa sposób   i cel jej tworzenia,
  • głosowo   interpretuje utwór

 

 

Adam Mickiewicz Świtezianka

 

  • opowiada   wybrane wydarzenie,
  • określa ogólnie   miejsce wydarzeń,
  • przedstawia   bohaterów,
  • wstępnie   określa nastrój utworu,
  • rozpoznaje   utwór jako balladę

 

  • sporządza   ramowy plan wydarzeń,
  • wypisuje   elementy krajobrazu,
  • krótko   charakteryzuje bohaterów,
  • wskazuje   elementy świata przedstawionego tworzące nastrój,
  • wskazuje   elementy fantastyki i specyfikę nastroju jako ważne cechy ballady

 

  • opowiada   wybrane wydarzenie z punktu widzenia jednego z bohaterów,
  • ustala cechy   krajobrazu,
  • wyjaśnia, na   czym polega wina strzelca, jaką ponosi karę, kto ją wymierza,
  • dostrzega   zmiany nastroju,
  • wie, że ballada   łączy w sobie cechy liryki, epiki, zawiera elementy dramatu

 

  • dzieli   wydarzenia według zasady prawdopodobieństwa,
  • wskazuje i   nazywa językowe środki opisujące krajobraz,
  • formułuje   prawdy moralne wynikające z tekstu,
  • nazywa nastrój   poszczególnych części utworu,
  • wymienia   wszystkie cechy ballady jako gatunku literackiego

 

Jakiż   to chłopiec piękny

i   młody? Przydawka

 

  • wie, że   przydawka jest częścią zdania, wymienia pytania, na które odpowiada przydawka
  • wie, że   przydawka jest określeniem rzeczownika
  • wie, jakimi   częściami mowy może być wyrażana przydawka
  • rozpoznaje   przydawki,

celowo i   funkcjonalnie wykorzystuje je w swoich wypowiedziach

 

Juliusz Słowacki Balladyna

 

  • podaje   przykłady realistycznych i fantastycznych wydarzeń,
  • przedstawia   krótko osoby dramatu,
  • przedstawia   tytułową bohaterkę,
  • odróżnia tekst   główny od tekstu pobocznego,
  • wie, że utwór   jest dramatem
  • wymienia   najważniejsze wydarzenia akcji,
  • wymienia   postacie fantastyczne, podaje przykłady ich ingerencji w losy innych   bohaterów,
  • nazywa cechy   osobowości tytułowej bohaterki,
  • rozpoznaje w   tekście głównym dialogi i monologi,
  • wie, że dramat   to rodzaj literacki, wymienia lirykę i epikę jako nazwy dwóch pozostałych   rodzajów literackich
  • szereguje   najważniejsze wydarzenia akcji,
  • nazywa   najważniejszą cechę każdej postaci,
  • tworzy portret   psychologiczny tytułowej bohaterki,
  • wydobywa z   tekstu pobocznego informacje, ustala, czego dotyczą,
  • wskazuje brak   narratora i cechy budowy jako istotne wyróżniki rodzajowe dramatu
  •   wskazuje   wydarzenia o największym napięciu dramatycznym, motywuje swój wybór,
  • charakteryzuje   wybranego bohatera, wprowadza elementy oceny,
  • ocenia tytułową   bohaterkę, formułuje argumenty uzasadniające ocenę,
  • zaznacza   fragmenty tekstu głównego, które uważa za istotne, uzasadnia swój wybór,
  • wymienia cechy   dramatu jako rodzaju literackiego

 

Mary Shelley Frankenstein (fragment)

 

  • opowiada   własnymi słowami tekst, stosuje narrację trzecioosobową,
  • przedstawia   narratora utworu
  • omawia elementy   świata przedstawionego,
  • opowiada, w   jaki sposób naukowiec stworzył człowieka

 

  • określa temat   utworu,
  • przedstawia   motywy, którymi kierował się naukowiec, stwarzając człowieka
  • wyjaśnia,   dlaczego utwór jest powieścią grozy,
  • prezentuje i   uzasadnia swoją opinię na temat granic lub ich braku wobec dokonań naukowych

 

Czy   słyszeliście o nich? Co odkryli i komu to potrzebne?. Dopełnienie

 

  • wie, że   dopełnienie jest częścią zdania, wymienia pytania, na które odpowiada   dopełnienie
  • wie, że   dopełnienie jest określeniem czasownika
  • wie, jakimi   częściami mowy może być wyrażone dopełnienie
  • rozpoznaje   dopełnienia,

celowo i   funkcjonalnie stosuje je w swoich wypowiedziach

 

Hans Christian   Andersen

Pewna   wiadomość

 

  • wymienia   zwierzęcych bohaterów utworu,
  •   dostrzega i   wyjaśnia różnice między faktem i plotką,
  •   przegląda gazetę   lub internetowy serwis informacyjny w poszukiwaniu tekstów informacyjnych
  • rozpoznaje   uosobienie jako sposób przedstawienia bohaterów,
  • wykorzystując   podane propozycje, odtwarza etapy powstawania plotki,
  • określa   tematykę wiadomości zamieszczonych w prasie lub internetowych serwisach   informacyjnych
  • wyjaśnia cel   zastosowania uosobienia,
  • odtwarza   mechanizmy powstawania plotki,
  • wyodrębnia   rodzaje informacji, uzupełnia schemat
  • wyjaśnia, na   czym polega i z czego wynika uniwersalizm utworu,
  • wyjaśnia, na   czym polegają negatywne skutki plotki, podaje przykłady,
  • w tekstach   informacyjnych oddziela fakty od opinii i komentarzy

 

Kazimierz Wierzyński Strofa o Prometeuszu,

Zbigniew Herbert Stary Prometeusz

 

  • przypomina   treść mitu o Prometeuszu,
  • dostrzega   związek wiersza K. Wierzyńskiego z mitem o Prometeuszu,
  • sprawdza w   odpowiednim słowniku znaczenie terminu prometeizm
  • przypomina, kim   był Prometeusz,
  • wskazuje, do   którego fragmentu mitu nawiązuje wiersz K. Wierzyńskiego,
  • na podstawie   definicji słownikowej wyjaśnia własnymi słowami znaczenie terminu prometeizm
  • przypomina, co   ludzkość zawdzięcza temu tytanowi,
  • komentuje   sposób przedstawienia Prometeusza w tekście Z. Herberta,
  • wyjaśnia, czym   wyraża się postawa prometejska
  • wyjaśnia, jaką   funkcję pełniły mity w kulturze antycznej,
  • wyjaśnia, na   czym polega reinterpretacja mitu w tekście Z. Herberta,
  • nazywa   nadrzędne wartości ujawniające się w postawie prometejskiej bohatera,
  • podaje   przykłady postaci, z którymi można łączyć postawę prometejską

 

Jan Twardowski Nie rozdzielaj

 

  • na podstawie   tekstu wprowadzenia z podręcznika wyjaśnia znaczenie słowa pasja,
  • tytułuje   kolejne strofy wiersza

 

  • wskazuje   elementy występujące w motywach pasyjnych,
  • wskazuje   słowa-klucze w tekście, uzasadnia swój wybór

 

  • wskazuje i   omawia motyw pasyjny na obrazie,
  • tworzy mapę   skojarzeń wokół słów-kluczy

 

  • wskazuje i   omawia motyw pasyjny w wierszu, porównuje z motywem pasyjnym na obrazie,
  • wyjaśnia, jak   zostały przedstawione w tekście pojęcia abstrakcyjne

 

John Ronald Reuel Tolkien Władca Pierścieni

(fragment)

 

  • wylicza   elementy świata przedstawionego,
  • wyjaśnia, na   czym polega zadanie, którego podjęli się bohaterowie,
  • odtwarza etapy   ich wędrówki,
  • redaguje   zaproszenie według podanego wzoru
  • krótko omawia   elementy świata przedstawionego,
  • przedstawia   bohaterów, wymienia zadania każdego z nich,
  • omawia   okoliczności związane z wędrówką bohaterów (jak, gdzie, kiedy, po co,   dlaczego?),
  • redaguje   zaproszenie, zachowuje graficzny układ tej formy wypowiedzi
  • określa, jakim   rodzajem powieści jest utwór Tolkiena,
  • komentuje   fragmenty opisujące przeżycia i emocje bohaterów,
  • wymienia   trudności, które musieli pokonać bohaterowie w czasie wędrówki,
  • redaguje   zaproszenie, prawidłowo stosuje formy grzecznościowe
  • wyjaśnia,   dlaczego tekst należy do powieści fantasy,
  • komentuje i ocenia   postępowanie bohaterów,
  • wyjaśnia   metaforyczne znaczenie wędrówki bohaterów,
  • redaguje   zaproszenie zawierające obok informacji zachętę

 

Nadstaw   ucha – najciekawsze są okoliczności. Okoliczniki

 

  • wie, że   okolicznik jest częścią zdania, wymienia pytania, na które odpowiada   okolicznik
  • wie, że   okolicznik jest określeniem czasownika
  • wie, jakimi   częściami mowy mogą być wyrażane okoliczniki
  • rozpoznaje   okoliczniki, celowo i funkcjonalnie stosuje wszystkie rodzaje okolicznika w   swych wypowiedziach

 

Biblia Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie

 

  • odtwarza   wydarzenia przedstawione w tekście,
  • wymienia   postacie,
  •   wie, że tekst   jest przypowieścią,
  • zna dwa   znaczenia pojęcia samarytanin (Samarytanin)
  • wyjaśnia, kto i   w jakich okolicznościach opowiada o wydarzeniach,
  • przestawia   postępowanie i zachowanie bohaterów,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się przypowieść,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się postawa samarytańska
  • komentuje   przebieg wydarzeń,
  • wyjaśnia motywy   postępowania i zachowania bohaterów,
  • wskazuje w   tekście cechy przypowieści,
  • podaje   przykłady postawy samarytańskiej
  • dostrzega   symboliczne znaczenie wydarzeń,
  • komentuje i   ocenia postępowanie i zachowanie bohaterów,
  • formułuje   pouczenia wynikające z przypowieści,
  • określa   znaczenie postawy samarytańskiej we współczesnym świecie

 

Anna Dymna, Wojciech Szczawiński Warto mimo   wszystko (fragment)

 

  • nazywa cechy   charakteryzujące postawę życiową zaprezentowaną w wywiadzie,
  • wyjaśnia istotę   wolontariatu
  • wyjaśnia   znaczenie nazwy fundacji „Mimo wszystko”,
  • projektuje   plakat lub plakietkę zachęcającą do wolontariatu
  • przedstawia   motywy postępowania przedstawionego w wywiadzie,
  • wymyśla hasło   propagujące wolontariat
  • charakteryzuje   postawę życiową zaprezentowaną w wywiadzie,
  • przedstawia   argumenty uzasadniające ideę wolontariatu

 

Co   się kryje w zdaniu? Analiza   struktury zdania

  • wyodrębnia w   zdaniu związek główny
  • wyodrębnia w   zdaniu grupę podmiotu i grupę orzeczenia
  • wskazuje w   związkach wyrazowych wyrazy określane i określające
  • tworzy poprawny   wykres zdania

 

Adam Mickiewicz

Dziady cz. II

 

  • wie, kiedy żył   i tworzył A. Mickiewicz,
  • określa czas,   miejsce i uczestników ceremonii dziadów,
  • wie, co to jest   motto,
  • wymienia   postacie duchów,
  • odróżnia akt od   sceny dramatu,
  • wymienia   głównych twórców przedstawienia teatralnego
  •   na podstawie   tekstu wprowadzenia z podręcznika przedstawia podstawowe fakty z biografii A.   Mickiewicza,
  • wyjaśnia nazwę   obrzędu, przedstawia jego cel,
  • objaśnia sens   motta,
  • odtwarza   historię poszczególnych zjaw,
  • wyjaśnia, czym   jest scena jako część kompozycyjna dramatu,
  • wymienia   wszystkich twórców przedstawienia teatralnego
  • samodzielnie   uzupełnia fakty biograficzne dotyczące życia i twórczości A. Mickiewicza,
  • porządkuje   podane elementy dramatu, dzieląc je na chrześcijańskie i pogańskie,
  • przypomina za   co i jaką karę ponosi każda zjawa,
  • wskazuje punkt   kulminacyjny każdej sceny,
  • wymienia   zadania poszczególnych twórców przedstawienia teatralnego,
  • wyjaśnia   znaczenie pojęcia wieszcz, krótko   uzasadnia, dlaczego można obdarzyć tym mianem A. Mickiewicza,
  • przedstawia   wyczerpująco obrzęd dziadów,
  • odtwarza   własnymi słowami treść przestrogi związanej z każdą postacią, nazywa   wartości, wynikające z kolejnych przestróg,
  • określa zasadę   łączenia scen w Dziadach,
  • wymienia   tworzywa sztuki teatralnej, łączy z nimi poszczególnych twórców   przedstawienia teatralnego

 

Dorota Terakowska Tam gdzie spadają Anioły (fragment)  

 

  • wskazuje   fragmenty tekstu opisujące zachowanie, sposób mówienia bohaterek
  • redaguje i   poprawnie zapisuje graficznie dialogi bohaterek
  • przedstawia na   podstawie tekstu zachowanie, sposób mówienia bohaterek,
  • redaguje   wskazówki dotyczące wyglądu, zachowania uczestników dialogu
  • porównuje   zachowanie, sposób mówienia bohaterek w formie tekstu pobocznego,
  • redaguje   wskazówki opisujące scenerię, w której toczy się dialog
  • ustala, czego   można dowiedzieć się o bohaterkach na podstawie ich zachowania, sposobu   mówienia,
  • redaguje   fragment scenariusza teatralnego

 

Jan Kochanowski Fraszki (wybór), Jan   Sztaudynger Fraszki (wybór)

 

  • określa temat   kilku wybranych fraszek,
  • wskazuje grę   słów jako źródło humoru, podaje przykład fraszki,
  • rozpoznaje   fraszkę wśród innych tekstów literackich
  • określa temat   wszystkich podanych fraszek,
  • wyjaśnia grę   słów we wskazanych fraszkach,
  • wie, że fraszka   to jeden z gatunków lirycznych
  • grupuje fraszki   według wybranej przez siebie zasady,
  • wskazuje puentę   jako źródło humoru we fraszce, podaje przykłady,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się fraszka jako gatunek literacki
  • ustala, co może   być tematem fraszki jako gatunku literackiego,
  • wskazuje ironię   jako źródło humoru we fraszce,
  • wyjaśnia   znaczenie ironii we wskazanych przykładach,
  • próbuje   samodzielnie zredagować fraszkę, zachowując reguły gatunku

 

Kazimierz Wierzyński Zielono mam w głowie

 

  • wymienia wyrazy   i ich formy pozwalające wskazać osobę mówiącą w wierszu,
  • wyczuwa   regularność rytmu utworu,
  • podaje   przykłady przenośni,
  • redaguje   podziękowanie według wzoru
  • nazywa uczucia   i emocje wyrażane przez osobę mówiącą,
  • wskazuje rymy,   wiąże ich układ z rytmem wiersza,
  • wskazuje   wszystkie przenośnie zastosowane w tekście,
  • samodzielnie   redaguje podziękowanie o charakterze oficjalnym
  • próbuje   określić, kim może być osoba mówiąca,
  • omawia budowę i   układ wersów, wiąże swe spostrzeżenia z rytmem wiersza,
  • wyjaśnia   znaczenie wybranej przenośni,
  • redaguje   podziękowanie o charakterze osobistym,
  • określa postawę   życiową osoby mówiącej,
  • wskazuje i   omawia wszystkie elementy rytmizujące wiersz,
  • interpretuje   znaczenia wynikające z metaforyki utworu,
  • redaguje   rozwinięte podziękowanie, zachowując wszystkie cechy tej formy wypowiedzi

 

Małgorzata Musierowicz Czarna polewka (fragment)

 

  • wypisuje z   tekstu określenia dotyczące wyglądu, usposobienia bohaterów
  • do wypisanych   przykładów dobiera wyrazy o przeciwstawnym znaczeniu
  • do wypisanych   przykładów dobiera wyrażenia bliskoznaczne
  • wypisuje z   tekstu zwroty o przenośnym znaczeniu, podaje ich dosłowne znaczenie

 

Uśmiech   fortuny i kaprysy losu. Synonimy,   antonimy, związki frazeologiczne

 

  •   korzystając ze   słownika, dobiera wyrazy bliskoznaczne i przeciwstawne
  • samodzielnie   dobiera synonimy i antonimy
  • rozpoznaje w   wypowiedziach frazeologizmy, podaje ich dosłowne znaczenia
  • stosuje celowo   w wypowiedziach synonimy, antonimy,
  • rozumie   znaczenia związków frazeologicznych

 

Sławomir Mrożek Śpiąca królewna

 

  •   wskazuje w   tekście wydarzenia typowe dla baśni
  •   wyodrębnia   wypowiedzi narratora i wypowiedzi bohaterów
  •   odtwarza treść   opowiadania własnymi słowami
  • wskazuje   wydarzenia niezgodne z konwencją baśniową
  • określa temat   wypowiedzi bohaterów
  • proponuje zarys   dalszego ciągu wydarzeń
  • charakteryzuje   postaci, wskazuje cechy nietypowe dla bohaterów baśniowych,
  • charakteryzuje   styl wypowiedzi narratora,
  • proponuje   dalszy ciąg opowiadania

 

  • omawia sposób   nawiązania w opowiadaniu do konwencji baśniowej,
  • komentuje język   utworu, wskazuje jego cechy,
  • proponuje   dalszy ciąg opowiadania z zachowaniem konwencji zastosowanej przez autora

 

Marc Chagall Spacer (reprodukcja obrazu)

 

  •   wymienia   elementy warstwy przedstawieniowej obrazu,
  •   rozróżnia plany   obrazu,
  •   proponuje inny   tytuł obrazu, odzwierciedlający jego wymowę
  • wymienia   elementy realistyczne warstwy przedstawieniowej obrazu,
  • wymienia   składniki poszczególnych planów obrazu,
  • próbuje   sformułować własną krótką ocenę dzieła
  • wskazuje   elementy nadrealistyczne, magiczne,
  • dostrzega   deformację elementów przedstawionych na poszczególnych planach,
  • wydobywa   symboliczne

znaczenia z warstwy   przedstawieniowej obrazu

  • omawia sposoby   łączenia wszystkich elementów na obrazie,
  • wskazuje i   nazywa niekonwencjonalne sposoby malarskiego przedstawienia świata,
  • uogólnia   artystyczne przesłanie dzieła

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KRYTERIA OGÓLNE

SPRAWNOŚCI

WYMAGANIA

 

konieczne

(ocena:   dopuszczający)

podstawowe

(ocena:   dostateczny)

rozszerzone

(ocena:   dobry)

dopełniające

(ocena:   bardzo dobry)

UCZEŃ

słuchanie

  • słucha uważnie   wypowiedzi nauczyciela i kolegów,
  • odtwarza   podstawową treść cudzej wypowiedzi,
  • rozumie treść   pytań i poleceń
  • słucha uważnie   całości wypowiedzi nauczyciela i kolegów,
  • odtwarza pełną   treść cudzej wypowiedzi,
  • odtwarza   własnymi słowami treść pytań i poleceń
  • nawiązuje do   cudzych wypowiedzi we własnej pracy,
  • selekcjonuje   informacje z wysłuchanej wypowiedzi,
  • potrafi   wyjaśnić sens pytań i poleceń
  • wykorzystuje   twórczo cudze wypowiedzi,
  • notuje   informacje i główne myśli cudzej wypowiedzi,
  • rozpoznaje   intencje zawarte w pytaniach i poleceniach

mówienie

  • krótko   wypowiada się na podany temat,
  • przestrzega   poprawności gramatycznej, prawidłowo wymawia wyrazy,
  • przedstawia się   w kilku zdaniach,
  • opowiada   własnymi słowami wybrane wydarzenie z fabuły utworu epickiego,
  • krótko   przedstawia sytuację zobrazowaną w utworze lirycznym,
  • odtwarza   wybrane wydarzenie akcji dramatu,
  • krótko   przedstawia bohatera utworu, prezentuje jego wygląd,
  • nazywa uczucia   bohaterów literackich,
  • nazywa wartości   przedstawiane w tekście,
  • przedstawia   rzeczowe argumenty w dyskusji na temat problemów znanych z codziennego życia,
  • odtwarza   zawartość treściową definicji,
  • formułuje   pytania dotyczące warstwy przedstawieniowej utworu,
  • płynnie   wygłasza tekst z pamięci

 

  • wypowiada się   na podany temat, zachowuje wewnętrzną logikę wypowiedzi
  • unika powtórzeń   wyrazów, stara się prawidłowo je wymawiać i akcentować,
  • przedstawia się   w sytuacji oficjalnej i nieoficjalnej,
  • opowiada   własnymi słowami fabułę krótkiego utworu epickiego,
  • opowiada   własnymi słowami sytuację liryczną zobrazowaną w wierszu,
  • odtwarza główne   wydarzenia, akcję dramatu,
  • wstępnie   charakteryzuje bohatera utworu,
  • nazywa i krótko   przedstawia uczucia bohaterów literackich,
  • krótko   wypowiada się na temat wartości przedstawianych w tekście,
  • przedstawia   rzeczowe i emocjonalne argumenty w dyskusji na temat znanych mu z   doświadczenia problemów,
  • przedstawia   znaczenie terminów i pojęć, wykorzystując podane definicje,
  • formułuje   pytania związane z dosłownymi znaczeniami utworu,
  • płynnie   recytuje tekst, przestrzega intonacji zdaniowej

 

  • porządkuje   treść swojej wypowiedzi, świadomie ją komponuje,
  • stosuje   urozmaicone słownictwo,
  • stara się   przestrzegać zasad poprawnej wymowy i akcentowania,
  • przedstawia się   w sytuacji oficjalnej i nieoficjalnej, stosuje odpowiednie słownictwo,
  • opowiada fabułę   utworu kilkuwątkowego,
  • opowiada i dookreśla   sytuację liryczną,
  • odtwarza akcję   dramatu,
  • charakteryzuje   i krótko ocenia bohatera utworu,
  • wypowiada się   na temat uczuć i przeżyć bohaterów literackich,
  • omawia wartości   przedstawiane w tekście,
  • przedstawia   argumenty w dyskusji dotyczącej tekstu literackiego,
  • wyjaśnia   samodzielnie znaczenie terminów i pojęć,
  • formułuje   pytania związane z przenośnymi znaczeniami utworu,
  • płynnie   recytuje tekst, dobiera odpowiednie tempo, intonację

 

  • tworzy rozbudowaną wypowiedź na podany temat,   zachowuje logikę, spójność i kompozycję wypowiedzi,
  • stosuje   funkcjonalnie różnorodne środki językowe,
  • bezbłędnie   wymawia i akcentuje wyrazy,
  • tworzy   wypowiedź o charakterze autoprezentacji,
  • opowiada fabułę   utworu, świadomie wykorzystuje tempo mówienia, intonację,
  • komentuje sytuację   liryczną,
  • opowiada akcję   dramatu, eksponuje głosowo punkt kulminacyjny,
  • charakteryzuje   i ocenia bohatera utworu, przedstawia i komentuje motywy jego postępowania,
  • określa uczucia   i przeżycia bohaterów, uzasadnia swą wypowiedź odwołaniami do tekstu,
  • prezentuje   własne stanowisko wobec wartości przedstawianych w tekście,
  • posługuje się   wszystkimi rodzajami argumentów w dyskusji na różne tematy,
  • swobodnie   posługuje się w wypowiedziach terminami i pojęciami,
  • formułuje   pytania problemowe dotyczące wszystkich składników utworu,
  • interpretuje   głosowo utwór

czytanie.

odbiór tekstów literackich i innych tekstów kultury

 

  • czyta płynnie   tekst,
  • wydobywa z   tekstu wskazane informacje,
  • odtwarza   elementy świata przedstawionego w tekście,
  • wskazuje formy pozwalające   rozpoznać nadawcę i adresata w utworze lirycznym,
  • wydobywa z   tekstu informacje pozwalające określić sytuację liryczną,
  • wie, że język   utworu lirycznego cechuje się obecnością różnych środków poetyckich,
  • odróżnia lirykę   od innych rodzajów literackich,
  • kojarzy pieśń,   fraszkę z liryką jako rodzajem literackim,
  • zna balladę   jako gatunek,
  • odróżnia   narratora od autora utworu,
  • rozróżnia   pojęcia: wątek, fabuła, akcja,
  • odróżnia epikę   od innych rodzajów literackich,
  • kojarzy powieść   i opowiadanie z epiką jako rodzajem literackim,
  • odróżnia dramat   od innych rodzajów literackich,
  • odróżnia tekst   główny od tekstu pobocznego,
  • odróżnia fikcję   literacką od rzeczywistości,
  • rozpoznaje w   tekstach podstawowe motywy literackie,
  • zna podstawowe   słowniki,
  • wymienia   elementy warstwy przedstawieniowej obrazu
  • czyta płynnie   tekst, uwzględnia znaki interpunkcyjne,
  • samodzielnie   wydobywa z tekstu najważniejsze informacje,
  • odczytuje tekst   na poziomie dosłownym,
  • nazywa i   określa nadawcę i adresata wypowiedzi lirycznej,
  • przedstawia sytuację   liryczną,
  • rozpoznaje i   nazywa podstawowe środki poetyckie,
  • wymienia   podstawowe cechy liryki jako rodzaju literackiego,
  • wymienia główne   cechy gatunkowe fraszki,
  • wie, że ballada   ma cechy różnych rodzajów literackich,
  • rozpoznaje   narratora w tekście,
  • szereguje   wydarzenia wątku,
  • wymienia   podstawowe cechy epiki jako rodzaju literackiego,
  • wymienia główne   cechy powieści i opowiadania,
  • rozpoznaje w   tekście głównym dialogi i monologi,
  • rozpoznaje   elementy realistyczne i fantastyczne,
  • dostrzega   ciągłość podstawowych motywów literackich,
  • wyszukuje w   odpowiednich słownikach wskazane informacje,
  • komentuje   warstwę przedstawieniową obrazu
  • czyta płynnie tekst, dobiera odpowiednie tempo i   intonację,
  • wydobywa i porządkuje istotne informacje,
  • odczytuje   naddane znaczenia tekstu,
  • określa relacje   między nadawcą i adresatem w utworze lirycznym,
  • wyodrębnia   obrazy poetyckie,
  • określa funkcję   różnych środków poetyckich,
  • wyjaśnia, czym   cechują się utwory liryczne,
  • wyjaśnia, czym   jest fraszka,
  • wskazuje w   balladzie cechy różnych rodzajów literackich,
  • wyjaśnia rolę   narratora w tekście,
  • wyodrębnia   etapy akcji utworu,
  • wyjaśnia, czym   cechują się utwory epickie,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się powieść, opowiadanie,
  • wskazuje brak   narratora i cechy budowy jako ważne wyróżniki rodzajowe dramatu,
  • dostrzega w   tekstach ironię,
  • zestawia   teksty, w których występuje ten sam motyw literacki,
  • samodzielnie   korzysta z odpowiednich słowników,
  • rozpoznaje na   obrazie znaczenia naddane,
  • wskazuje   elementy symboliczne
  • czyta tekst,   uwzględnia jego organizację rytmiczną,
  • twórczo   wykorzystuje informacje z tekstu we własnej pracy,
  •   odczytuje i   komentuje naddane znaczenia tekstu,
  • charakteryzuje   postawę nadawcy wobec świata,
  • charakteryzuje   adresata wypowiedzi lirycznej,
  • opisuje i   komentuje obrazy poetyckie,
  • formułuje znaczenia   wynikające z zastosowanych środków poetyckich,
  • uzasadnia,   dlaczego utwór należy do liryki,
  • wykorzystuje   wiedzę o przynależności gatunkowej utworu lirycznego do interpretacji tekstu,
  • wyjaśnia, czym   cechuje

się   ballada jako gatunek

literacki,

  • określa   narratora i narrację utworu,
  • komentuje   przebieg akcji utworu,
  • rozpoznaje   budowę fabuły,
  • uzasadnia,   dlaczego utwór należy do epiki,
  • rozpoznaje   różne rodzaje powieści,
  • wymienia cechy   dramatu jako rodzaju literackiego,
  • wyjaśnia rolę i   funkcję ironii,
  • porównuje i   komentuje sposób wykorzystania tego samego motywu literackiego w różnych   tekstach,
  • posługuje się   informacjami zaczerpniętymi ze słowników,
  • wyjaśnia rolę   środków języka malarskiego w tworzeniu znaczeń obrazu

pisanie

  • tworzy poprawne   związki wyrazowe,
  • buduje logiczne   zdania,
  • pisze zgodnie z   podstawowymi normami poprawnościowymi,
  • redaguje według   podanego wzoru użytkowe formy wypowiedzi: streszczenie, ogłoszenie, list,   dedykację, życzenia, instrukcję, notatkę, gratulacje, ogłoszenie,   zaproszenie, podziękowanie,
  • redaguje według   podanego wzoru: opis postaci, miejsca, przedmiotu,
  • przy   niewielkiej pomocy redaguje opowiadanie, nadaje mu tytuł,
  • redaguje według   podanego wzoru charakterystykę postaci
  • tworzy   poprawnie zdania rozwinięte i złożone,
  • nie popełnia   błędów zakłócających komunikację językową,
  • redaguje   samodzielnie użytkowe formy wypowiedzi,
  • zachowuje   podstawowe cechy każdej z form wypowiedzi,
  • redaguje   samodzielnie opis postaci, miejsca, przedmiotu,
  • redaguje samodzielnie   opowiadanie, wprowadza dialogi,
  • redaguje   samodzielnie charakterystykę postaci
  • łączy logicznie   zdania,
  • pisze tekst   przejrzysty kompozycyjnie,
  • stosuje   akapity,
  • redaguje   użytkowe formy wypowiedzi, stosuje odpowiednie słownictwo, środki językowe   podkreślające intencję wypowiedzi,
  • redaguje   rozwinięty opis postaci, miejsca, przedmiotu,
  • redaguje   opowiadanie zawierające dialogi i opisy,
  • redaguje   charakterystykę postaci, stosuje bogate słownictwo nazywające cechy
  • stosuje   funkcjonalnie bogate słownictwo,
  • tworzy tekst   bez błędów, przejrzysty kompozycyjnie,
  • dba o estetykę   zapisu,
  • redaguje   użytkowe formy wypowiedzi zgodnie z wszystkimi cechami kompozycyjnymi i   językowymi danej formy,
  • redaguje opis   postaci, miejsca, przedmiotu, stosuje bogate słownictwo nazywające i   określające cechy wyglądu, stosuje porównania,
  • redaguje   twórcze opowiadanie zakończone puentą,
  • redaguje   charakterystykę postaci, uzasadnia podane cechy, przedstawia ocenę postaci

 

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, którego osiągnięcia w znacznym stopniu wykraczają poza wymagania dopełniające i sytuują się na poziomie ponadprogramowym. Jego praca cechuje się samodzielnością i kreatywnością. Prezentuje wysoki poziom wiedzy i erudycji interdyscyplinarnej. Świadomie i funkcjonalnie posługuje się bogatym słownictwem terminologicznym. Samodzielnie analizuje i interpretuje teksty literatury pięknej, literatury faktu. Czyta, rozumie i wykorzystuje teksty popularnonaukowe i naukowe. Potrafi analizować i interpretować dzieła malarskie z uwzględnieniem specyfiki środków języka malarskiego. Formułuje problemy, proponuje sposoby ich rozwiązania. Tworzy bezbłędne pod każdym względem wypowiedzi ustne i pisemne. Odnosi sukcesy w konkursach przedmiotowych, publikuje swoje teksty.

 

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, którego wyniki nie osiągają poziomu wymagań koniecznych, w związku z tym nie jest w stanie wykonać zadań o niewielkim stopniu trudności. Brak wiedzy i umiejętności wyklucza osiągnięcie nawet minimalnego postępu.

 

 

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy 2

 

kryteria szczegółowe

 

LEKTURA   I INNE TEKSTY KULTURY, NAUKA O JĘZYKU

WYMAGANIA

 

konieczne

(ocena:   dopuszczający)

podstawowe

(ocena:   dostateczny)

rozszerzone

(ocena:   dobry)

dopełniające

(ocena:   bardzo dobry)

UCZEŃ

Józef Wybicki Mazurek Dąbrowskiego

  •   wymienia   postacie i fakty historyczne wspominane w tekście,
  • wskazuje wyrazy   i ich formy gramatyczne, pozwalające rozpoznać nadawcę tekstu,
  • gromadzi   podstawowe materiały do prezentacji multimedialnej,

 

 

  • zbiera i   przedstawia podstawowe informacje o postaciach i faktach historycznych,
  • określa, kto i   w czyim imieniu wypowiada się w tekście,
  • porządkuje   materiały do prezentacji multimedialnej według wybranej przez siebie zasady,

 

  •   przedstawia   okoliczności powstania hymnu,
  • nazywa wartości   ukazane w tekście,
  • układa tekst   komentarzy słownych do prezentacji multimedialnej,

 

  • formułuje   argumenty, które uzasadniają uznanie Mazurka Dąbrowskiego za hymn   narodowy,
  • formułuje   przesłanie wynikające z tekstu hymnu,
  • przedstawia   samodzielnie przygotowaną prezentację multimedialną,

 

Wymówić głoskę, zapisać   literę. Głoska i litera

 

  •   świadomie   posługuje się terminami: głoska, litera, sylaba,
  • poprawnie   dzieli proste wyrazy na głoski i litery,

 

  •   wyjaśnia różnice   między samogłoską a spółgłoską,
  • poprawnie   dzieli wyrazy na głoski i litery,

 

 

 

  • rozpoznaje i   prawidłowo stosuje różne sposoby zapisywania głosek,
  • poprawnie   dzieli wyrazy na sylaby,

 

 

 

 

  • rozpoznaje w   wyrazach funkcję głoski i, prawidłowo zapisuje te wyrazy,
  •   dzieli   trudne wyrazy na głoski, litery, sylaby; poprawnie zapisuje znaki   diakrytyczne,

Adam Mickiewicz Inwokacja

 

  • wskazuje   adresatów wypowiedzi,
  • wymienia   elementy krajobrazu przedstawianego w tekście,

 

 

 

  • wyjaśnia   pojęcia apostrofa, inwokacja,
  • dostrzega   malarskość opisu krajobrazu, nazywa środki poetyckie służące do jego   przedstawienia,

 

 

 

  • określa, kim   może być osoba mówiąca, nazywa jej uczucia,
  • dostrzega   nawiązanie do fraszki J. Kochanowskiego, wyjaśnia jego rolę w tekście,

 

 

 

  • przedstawia   stosunek osoby mówiącej do kraju dzieciństwa, rozpoznaje idealizację   wspominanego świata,
  • rozpoznaje   motyw arkadyjski, wyjaśnia jego znaczenie w kreowaniu wspominanego przez   poetę świata,

 

Aby język giętki powiedział wszystko. Upodobnienia głoskowe, Na to trzeba położyć nacisk. Akcent i intonacja

  • wie, że   istnieją różnice między wymową a pisownią wyrazów,
  •   prawidłowo akcentuje wyrazy ze stałym akcentem,
  •   stara się poprawnie recytować utwór,

 

 

 

 

  • prawidłowo zapisuje   wyrazy, w których występują różnice między wymową a pisownią,
  • prawidłowo akcentuje   większość wyrazów,
  • recytuje poprawnie utwór,

 

 

 

  •   rozpoznaje podstawowe rodzaje upodobnień głosek,
  •   prawidłowo akcentuje wszystkie wyrazy,
  •   w czasie recytacji poprawnie wymawia i akcentuje   wyrazy,

 

 

 

  •   rozpoznaje zjawiska fonetyczne związane z   różnicami między wymową a pisownią wyrazów,
  •   prawidłowo akcentuje wszystkie wyrazy, stosuje w   wypowiedzi odpowiednią intonację zdaniową,
  •   interpretuje głosowo recytowany utwór,

 

Henryk Sienkiewicz Latarnik

 

  •   krótko przedstawia bohatera utworu,
  •   przypomina, jak bohater wszedł w posiadanie   książki; odtwarza zakończenie utworu,
  •   wie, że utwór jest nowelą,
  •   na podstawie wzoru układa krótki opis przeżyć   wewnętrznych,

 

 

  •   opowiada o najważniejszych wydarzeniach w życiu   bohatera,
  •   nazywa i omawia przeżycia bohatera w czasie   lektury Pana Tadeusza,
  •   wymienia elementy fabuły, charakterystyczne dla   noweli,
  •   układa samodzielnie opis przeżyć wewnętrznych,

 

 

  •   nazywa cechy charakteru i osobowości bohatera,   zestawia je z wydarzeniami z jego życia,
  •   wyjaśnia, czym stał się Pan Tadeusz dla   bohatera,
  •   wskazuje w tekście wydarzenia odpowiadające   kolejnym elementom fabuły noweli,
  •   układa opis przeżyć wewnętrznych, stara się   stosować odpowiednie środki językowe,

 

  •   przedstawia i charakteryzuje bohatera utworu,
  •   wyjaśnia, jak lektura Pana   Tadeusza zmieniła życie bohatera,
  •   uzasadnia, dlaczego utwór jest nowelą; wskazuje w   tekście retrospekcję, wyjaśnia jej znaczenie dla fabuły utworu,
  • układa opis przeżyć   wewnętrznych, stosuje funkcjonalnie odpowiednie środki językowe, kończy tekst   puentą,

 

Świat się rusza   – wywiad z Ryszardem Kapuścińskim;

Wyjechani”   to my – wywiad z   Katarzyną Kawecką

  •   formułuje ogólny   temat obu wywiadów,
  • wie, jak   graficznie zapisać wywiad,
  • układa proste   pytania do projektowanego wywiadu,

 

  • określa cel obu   wywiadów,
  • rozpoznaje   różne rodzaje pytań w wywiadzie,
  • szereguje   pytania do projektowanego wywiadu według wskazanej zasady,

 

  • wyodrębnia   problemy poruszane w obu wywiadach,
  • rozpoznaje   sposoby nawiązania między pytaniem a odpowiedzią,
  • przeprowadza i   zapisuje krótki wywiad,

 

  • porównuje oba   wywiady, biorąc pod uwagę ich tematykę, cel i poruszane problemy,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się wywiad jako gatunek publicystyczny,
  • przedstawia   zapis przeprowadzonego przez siebie wywiadu,

 

Stary Testament. Księga Wyjścia (fragment   Dziesięć ważnych słów)

 

  • wie, że Biblia jest podstawowym źródłem   kultury europejskiej,
  • odtwarza wydarzenia   przedstawione we fragmencie,
  •   wyjaśnia pojęcie dekalog,
  • z podanych określeń   prawidłowo wybiera cechy stylu biblijnego,

 

 

  •   wyjaśnia pochodzenie nazwy Biblia,
  •   odtwarza wydarzenia, dynamizuje relację przez   zastosowanie czasu teraźniejszego,
  •   korzystając z wzoru, układa słownikową definicję   pojęcia dekalog,
  •   wskazuje w tekście przykłady powtórzeń; wie, że   jest to typowy dla stylu biblijnego środek stylistyczny,

 

 

  •   wymienia podstawowe części Biblii,
  •   wie, kim był Mojżesz, wyjaśnia jego rolę w przedstawionych   wydarzeniach,
  •   nazywa wartości wynikające z przykazań biblijnego   dekalogu,
  •   nazywa środki stylistyczne charakterystyczne dla   stylu biblijnego, podaje ich przykłady z tekstu,
  •   wyjaśnia,   dlaczego Biblia jest podstawowym źródłem kultury europejskiej,
  •   wskazuje elementy symboliczne, wyjaśnia ich   znaczenie,
  •   formułuje ogólne przesłanie wynikające z dekalogu   biblijnego,
  •   wyjaśnia, na czym polega i z czego wynika   specyfika stylu biblijnego,

 

 

Jan Paweł II Przemówienie do młodzieży

 

  •   wskazuje w tekście informacje dotyczące   okoliczności spotkania papieża z młodzieżą,
  •   zna termin styl retoryczny; wie, że jest on   charakterystyczny dla przemówienia,

 

  •   wymienia wartości przywołane w tekście,
  •   wyjaśnia, czym cechuje się pytanie retoryczne;   wie, że jest to środek stylu retorycznego,

 

  •   formułuje temat przemówienia,
  •   wymienia podstawowe środki językowe   charakterystyczne dla stylu retorycznego, wskazuje ich przykłady w tekście,

 

  •   charakteryzuje postawy życiowe przywołane przez   papieża w jego przemówieniu,
  • wyjaśnia, na czym polega i czemu służy styl retoryczny wypowiedzi,

Jostein Gaarder Świat Zofii (fragment)

 

  •   odtwarza podstawowe informacje związane z postacią   Sokratesa,
  •   układa krótki tekst, w którym przedstawia kilka   argumentów broniących Sokratesa,

 

  •   formułuje pytania, które chciałby zadać   Sokratesowi,
  •   układa według podanego wzoru krótkie przemówienie   w obronie Sokratesa,

 

  •   odtwarza podstawowe poglądy Sokratesa na temat   sposobów poznawania świata przez człowieka,
  •   układa samodzielnie krótkie przemówienie w obronie   Sokratesa,

 

  •   przedstawia poglądy Sokratesa dotyczące wartości w   życiu człowieka,
  •   układa mowę w obronie Sokratesa, stosuje   funkcjonalnie środki stylu retorycznego,

 

Od mistrza do arcymistrza. Wyraz podstawowy i pochodny

 

  •   wyjaśnia, czym jest wyraz podstawowy i pochodny,
  •   wskazuje wyrazy podstawowe dla podanych wyrazów   pochodnych, tworzy proste wyrazy pochodne od podanych wyrazów podstawowych,

 

  •   wyjaśnia, czym jest podstawa słowotwórcza i   formant,
  •   dzieli proste wyrazy na podstawę słowotwórczą i   formant,

 

 

  •   zna różne rodzaje formantów,
  •   dzieli słowotwórczo wyrazy z różnymi rodzajami   formantów,

 

 

  • wyjaśnia, czym   jest rodzina wyrazów,
  • odróżnia rdzeń od podstawy słowotwórczej, tworzy rozbudowane rodziny   wyrazów,

 

 

Nancy Kleinbaum Stowarzyszenie Umarłych Poetów (fragment)

  • odtwarza w   punktach przebieg lekcji,
  • wie, co oznacza   sformułowanie carpe diem,
  • na podstawie   podanego wzoru próbuje napisać opinię,

 

  • z podanych   propozycji wybiera określenia charakteryzujące opisaną lekcję, motywuje swój   wybór przykładami z tekstu,
  • krótko   wyjaśnia, na czym polega życie według zasady carpe diem,
  •   na podstawie   wzoru pisze opinię,

 

  •   omawia i   komentuje atmosferę panującą na lekcji,
  • formułuje rady   dla człowieka, który chciałby żyć według zasady carpe diem,
  • pisze   samodzielnie krótką opinię,

 

  • wyjaśnia, na   czym polega niezwykłość opisanej lekcji,
  • wyjaśnia sens   wskazanych metafor, podaje ilustrujące je przykłady,
  • pisze   rozwiniętą opinię, uwzględnia wszystkie części kompozycyjne tej formy   wypowiedzi,

 

Architekci słowa.   Jak zbudowane są wyrazy pochodne?

  • tworzy wyrazy   pochodne od jednego wyrazu podstawowego przez dodanie przyrostka lub   przedrostka,

 

  • tworzy wyrazy   pochodne od wyrażeń przyimkowych,

 

 

  • tworzy wyrazy   pochodne od dwóch wyrazów podstawowych,

 

  • tworzy   złożenia, zestawienia, zrosty,

 

Stary   Testament. Księga Rodzaju. Wygnanie z Raju

 

  • odtwarza   przebieg wydarzeń,
  • wymienia   elementy świata przedstawionego,
  • opowiada, jak   mógłby wyglądać pierwszy dzień

ludzi po wygnaniu z   raju,

 

 

  • odtwarza motywy   działania bohaterów,
  • dostrzega   symboliczne elementy świata przedstawionego,
  • opowiada z   perspektywy Adama lub Ewy, jak mógłby wyglądać pierwszy dzień po opuszczeniu   raju,

 

  • odtwarza i   ocenia motywy działania bohaterów,
  • wymienia   symboliczne elementy świata przedstawionego,
  • odtwarza i   komentuje treść słów skierowanych przez Boga do ludzi,

 

 

  • ocenia i   komentuje motywy działania bohaterów,
  • wyjaśnia   symboliczne znaczenia elementów świata przedstawionego,
  • wyjaśnia, co   człowiek stracił a co zyskał, kiedy opuścił raj,

 

 

Konstanty Ildefons Gałczyński Teatrzyk „Zielona   Gęś”: Żarłoczna Ewa

 

  • rozpoznaje   nawiązania tekstu do Biblii,
  •   korzystając z   podanego wzoru, układa tekst przeprosin,

 

  • wskazuje   wspólne elementy między tekstem a Biblią,
  • układa   samodzielnie tekst przeprosin,

 

  • wyjaśnia, na   czym polega przekształcenie motywu biblijnego,
  • układa tekst   przeprosin, stara się nadać im żartobliwy charakter,

 

  • wyjaśnia cel   nawiązania i literackiego przekształcenia motywu biblijnego,
  • układa tekst   żartobliwych przeprosin,

 

Jan Parandowski Mitologia (fragment)

Tezeusz

  • odtwarza   przebieg wydarzeń przedstawionych w tekście,
  •   przedstawia   bohaterów mitu, posługując się cytatami,
  • podaje dosłowne   znaczenie labiryntu, nici Ariadny i postaci Minotaura,

 

  • relacjonuje   przebieg wybranych wydarzeń, stosuje narrację pierwszoosobową,
  • przedstawia   bohaterów mitu, zwracając uwagę na ich szczególne umiejętności,
  •   wyjaśnia   przenośne znaczenie nici Ariadny,
  • łączy   wydarzenia z odpowiednimi miejscami akcji,
  • przedstawia   emocje i przeżycia wybranych bohaterów mitu,
  • wyjaśnia   przenośne znaczenie nici Ariadny, labiryntu, postaci Minotaura,

 

  • wskazuje   wydarzenia i miejsca, którym można przypisać znaczenia symboliczne; wyjaśnia   te znaczenia,
  • ocenia postawę   Tezeusza, uzasadnia swą ocenę,
  • wyjaśnia, jakie   uniwersalne prawdy, dotyczące ludzkiego życia, przekazuje mit,

 

W   labiryntach słów. Skrótowce

 

 

 

  • zna powszechnie   używane skrótowce, poprawnie je zapisuje,
  • wskazuje   skrótowce w podanym tekście,

 

  • podaje   znaczenie powszechnie używanych skrótowców,
  • wskazuje i   wyjaśnia znaczenie skrótowców w podanym tekście,

 

  • używa   prawidłowej odmiany skrótowców,
  • układa krótki   tekst używając skrótowców,

 

 

  • używa świadomie   skrótowców, zna ich znaczenie, prawidłowo je zapisuje i odmienia,
  •   układa   żartobliwy tekst, w którym źródłem komizmu są użyte skrótowce,

Spider-man.   Siła złego na jednego (fragment)

 

  •   streszcza   historię przedstawioną w komiksie,
  •   opisuje   wygląd bohatera,
  •   wskazuje   podstawowe cechy komiksu jako formy słowno-obrazowej,

 

 

 

 

  •   opowiada   własnymi słowami historię przedstawioną w komiksie,
  •   krótko   charakteryzuje bohatera komiksu,
  •   rozpoznaje   różne typy tekstu w komiksie,
  •   opowiada   historię przedstawioną w komiksie, przytacza wypowiedzi bohaterów w mowie   zależnej,
  • charakteryzuje bohatera komiksu, uwzględnia podwójną   osobowość postaci,
  •   rozpoznaje   sposoby łączenia obrazu i tekstu w komiksie,
  •   opowiada   historię przedstawioną w komiksie, dynamizuje narrację odpowiednimi środkami   językowymi,
  •   porównuje   bohatera komiksu z wybraną postacią herosa antycznego,
  •   tworzy   definicję komiksu,

Wiktor Pielewin Hełm grozy (fragment)

 

  •   wymienia   elementy świata przedstawionego,
  •   przypomina   informacje z mitu dotyczące labiryntu,
  •   formułuje   po jednym argumencie dotyczącym korzyści i zagrożeń, jakie niesie Internet,
  •   przy   pomocy nauczyciela pisze rozprawkę, korzystając z podanego wzoru,

 

  •   przedstawia   uczestników rozmowy, określa jej charakter,
  •   opisuje   przestrzeń zaprezentowaną w tekście, dostrzega motyw labiryntu,
  •   wykorzystując   podane pytania, formułuje argumenty dotyczące korzyści i zagrożeń, jakie   niesie Internet,
  •   na   podstawie podanego planu pisze rozprawkę, stara się pracować samodzielnie,

 

  •   rozpoznaje   w imionach postaci nawiązania literackie, próbuje je skomentować,
  •   wyjaśnia,   w czym sieć internetowa przypomina labirynt,
  •   wypowiada   się na temat korzyści i zagrożeń, jakie niesie Internet,
  •   pisze   samodzielnie rozprawkę, dba o uporządkowanie argumentów,

 

  •   charakteryzuje   świat zaprezentowany w utworze,
  •   rozpoznaje   labirynt jako znak kulturowy, wyjaśnia związane z nim znaczenia,
  •   przedstawia   własne stanowisko w dyskusji na temat korzyści i zagrożeń, jakie niesie   Internet,
  •   pisze   samodzielnie rozprawkę, stosuje słownictwo zaznaczające tok wywodu,

 

Krótko i najkrócej. Skróty

 

  • potrafi rozwinąć skróty wyrazów w podanym tekście,

 

  •   stosuje   i poprawnie zapisuje powszechnie stosowane skróty wyrazów,

 

  •   przekształca   podany tekst, stosując prawidłowo skróty wyrazów,

 

  •   zna   i stosuje zasady interpunkcyjne dotyczące pisowni skrótów wyrazów,

 

Anna Onichimowska Lot Komety (fragment)

 

  • przedstawia krótko   bohaterów tekstu,
  • rozpoznaje   tekst reklamowy,
  • na podstawie   wzoru układa tekst reklamy,

 

  • odtwarza   informacje na temat tego, czym się zajmują bohaterowie, co jest dla nich   ważne w życiu,
  • z podanych   opinii o reklamie wybiera te, z którymi się zgadza, uzasadnia swój wybór,
  • korzystając z   podanych wskazówek, układa tekst reklamy,

 

  • określa relacje   między bohaterami utworu,
  • odróżnia   perswazję od manipulacji,
  • układa   samodzielnie tekst reklamy,

 

 

  • ocenia   postępowanie bohaterów, wskazuje motywy, jakimi kierują się w relacjach z   innymi osobami,
  • wyraża swoją   opinię na temat tekstów reklamowych,
  • układa   samodzielnie tekst reklamy, rozpoczyna go sloganem reklamowym,

 

Św. Paweł Hymn o miłości (fragment)

 

  • wyodrębnia   części kompozycyjne utworu, tytułuje je,
  • rozpoznaje   uosobienie jako środek poetycki służący do przedstawienia abstrakcyjnego   pojęcia,

 

 

  • wymienia   wyliczone w tekście cechy miłości, rozwija je przez podanie przykładów,
  • nazywa środki   językowe zastosowane w tekście, próbuje określić ich funkcję,

 

  • wskazuje w tekście   określenia miłości, układa je w piramidę wartości, uzasadnia sposób ułożenia,
  • określa styl   wypowiedzi poetyckiej, nastrój i ton wiersza,

 

  • określa postawy   człowieka zaprezentowane w tekście, komentuje je,
  • uzasadnia,   dlaczego utwór jest hymnem,

 

 

Wanda Markowska Mity Greków i Rzymian   (fragment Orfeusz i Eurydyka)

 

  • odtwarza   najważniejsze wydarzenia mitu,
  • przypomina, jak   narodziło się uczucie między bohaterami,
  • przytacza   cytaty mówiące o reakcji ludzi, bogów i świata przyrody na muzykę Orfeusza,

 

  • odtwarza etapy   wędrówki Orfeusza po krainie zmarłych,
  • proponuje określenia, nazywające uczucie łączące   bohaterów,
  • określa przymiotnikami muzykę Orfeusza,

 

 

 

  • przypomina,   jaki był warunek uwolnienia Eurydyki; wyjaśnia, dlaczego Hades poddał   Orfeusza próbie,
  • z punktu   widzenia wybranej postaci charakteryzuje miłość Orfeusza do Eurydyki,
  • komentuje   cytaty, dotyczące muzyki Orfeusza,

 

  • wyjaśnia, co o   człowieku i porządku świata mówi zakończenie mitu,
  • wyjaśnia, na   czym polegała wyjątkowość miłości Orfeusza i Eurydyki,
  •   na   podstawie mitu formułuje opinię na temat roli artysty i znaczenia sztuki w   życiu człowieka,

Kto miłości nie zna, ten żyje   szczęśliwy? Typy zdań

 

  • odróżnia zdania   pojedyncze od złożonych,
  •   poprawnie układa   krótki tekst składający się ze zdań pojedynczych,

 

  • rozpoznaje   zdania złożone współrzędnie i podrzędnie,
  • rozwija podane   części wypowiedzeń w zdania złożone,

 

  • rozpoznaje   zdania złożone z równoważnikiem jako wypowiedzeniem składowym,
  • układa tekst ze   zdaniami podrzędnie i współrzędnie złożonymi,

 

  • rozpoznaje   wszystkie typy zdań,
  • układa tekst z   zastosowaniem wszystkich typów zdań, stosuje prawidłowo zasady interpunkcji,

 

Wiliam Szekspir   Romeo i Julia

 

  • odtwarza   podstawowe informacje o elementach świata przedstawionego,
  • opowiada, w   jakiej sytuacji poznali się główni bohaterowie utworu,
  • odtwarza   zakończenie dramatu,
  • podaje   przynajmniej dwa przykłady utworów literackich lub filmowych, zawierających   motyw nieszczęśliwej miłości,
  • pisze krótkie   sprawozdanie z filmu lub spektaklu, zawierające podstawowe informacje o   dziele i jego tematyce,

 

  • sporządza   kalendarium wydarzeń tragedii,
  • z punktu   widzenia Romea lub Julii opowiada, w jakiej sytuacji poznali się ci   bohaterowie,
  • na podstawie   informacji z podręcznika wyjaśnia, czym cechuje się tragedia,
  • gromadzi tytuły   dzieł z różnych dziedzin sztuki, inspirowanych historią głównych bohaterów   dramatu Szekspira,
  • pisze   sprawozdanie z filmu lub spektaklu, zawierające ogólną ocenę gry aktorskiej,

 

  • porządkuje   informacje o bohaterach utworu, przyporządkowuje ich do odpowiednich rodzin,
  • opowiada, jak   rozwijało się uczucie między bohaterami,
  • zna pojęcie   winy tragicznej; wyjaśnia, co było winą tragiczną głównych bohaterów,
  • gromadzi argumenty   wyjaśniające dlaczego historia miłości Romea i Julii wciąż inspiruje twórców,
  • pisze sprawozdanie z filmu lub spektaklu, zawierające   ocenę reżyserii, scenografii i gry aktorskiej,

 

  • odtwarza dzieje   konfliktu między rodzinami, charakteryzuje oba zwaśnione rody,
  • wyjaśnia i   komentuje, jak pod wpływem miłości zmieniają się Romeo i Julia,
  • wyjaśnia, na   czym polega i z czego wynika sytuacja tragiczna w dramacie,
  • wyjaśnia, na   czym polega ponadczasowość tragedii Szekspira,
  • pisze pełne   sprawozdanie z filmu lub spektaklu, prezentuje ocenę i opinię, zachęcając lub   zniechęcając do obejrzenia omawianego dzieła,

 

Halina   Poświatowska

*** (Jestem   Julią)

  • wypisuje z   tekstu wiersza słowa i wyrażenia związane z przeżywaniem miłości,

 

  • wskazuje w   tekście fragmenty nawiązujące do dramatu Szekspira,

 

  • formułuje   hipotezę dotyczącą tematyki wiersza, próbuje ją uzasadnić,

 

  • wyjaśnia   metaforyczne znaczenia wynikające z wykorzystanego w tekście paradoksu,

 

Adam Mickiewicz Niepewność

  • wskazuje wyrazy   i formy gramatyczne, ujawniające osobę mówiącą, zna termin liryka   bezpośrednia,
  • wskazuje   refren; wie, że obecność refrenu wpływa na muzyczność wiersza,

 

  •   wyjaśnia,   dlaczego wiersz reprezentuje lirykę bezpośrednią,
  •   wskazuje rymy,   nazywa ich rodzaj i wyjaśnia, w jaki sposób wpływają one na muzyczność   wiersza,

 

  • charakteryzuje   osobę mówiącą w wierszu,
  • wymienia   elementy tworzące rytm wypowiedzi poetyckiej,

 

  • komentuje stan   uczuć osoby mówiącej, zwraca uwagę na subiektywizm jej wypowiedzi,
  •   wyjaśnia, z   czego wynika muzyczność wiersza,

Kocha, lubi, szanuje.   Typy zdań współrzędnie złożonych

 

  •   ze zdań   pojedynczych tworzy zdania współrzędnie złożone,

 

  • ze zdań   pojedynczych tworzy różne rodzaje zdań współrzędnie złożonych,
  • stosuje   różnorodne typy połączeń w tworzonych zdaniach współrzędnie złożonych,

 

  • tworzy   wszystkie rodzaje zdań współrzędnie złożonych, przestrzega zasad interpunkcji   przy ich zapisie,

 

Bolesław Leśmian

*** (W malinowym   chruśniaku)

  • przedstawia   sytuację liryczną zaprezentowaną w wierszu,
  • przytacza   określenia dotyczące malin, próbuje określić stworzony w ten sposób nastrój,

 

  • prezentuje i   dookreśla bohaterów lirycznych wiersza,
  • wypisuje z   tekstu neologizmy, wyjaśnia ich znaczenia,

 

  • nazywa   przeżycia i emocje bohaterów; wyjaśnia, co jest ich źródłem,
  • wyodrębnia z   tekstu sformułowania przywołujące kolory, dźwięki, zapachy, wyjaśnia ich rolę   w budowaniu atmosfery wiersza,

 

  • wymienia   przedstawione w utworze elementy przyrody; ocenia, jaka ranga została   przypisana światu natury,
  • analizuje język   poetycki utworu; komentuje sposób kreowania świata,

 

 

 

Gabriel Garcia Márquez Miłość w czasach zarazy (fragment)

  • wyodrębnia kolejne   wydarzenia, tytułuje je,
  • wie, czym są   zdrobnienia i zgrubienia, rozpoznaje je w tekście,
  • proponuje   zawartość treściową kilku ujęć w projektowanym scenopisie,

 

  • odtwarza   okoliczności poznania się młodych bohaterów, omawia przeszkody, które musieli   pokonać,
  • wie, w jakim   celu używane są w wypowiedzi zdrobnienia i zgrubienia,
  • dobiera plany   filmowe do kilku ujęć w projektowanym scenopisie,

 

  • charakteryzuje   bohaterów; wyjaśnia, co wywierało wpływ na ich zachowanie,
  • tworzy krótki   tekst związany z treścią fragmentu utworu, używa funkcjonalnie zdrobnień i   zgrubień,
  • dobiera ruchy   kamery do kilku ujęć w projektowanym scenopisie, uzasadnia swój projekt,

 

  • komentuje, w   jaki sposób realia życia wpływają na uczucia i sposób ich wyrażania przez   ludzi,
  • z punktu   widzenia wybranych bohaterów utworu tworzy tekst, w którym stosuje wyrazy   ekspresywne,
  • przygotowuje   fragment scenopisu filmowego,

Dziewczyna,   którą kochał… Zdanie podrzędnie złożone   przydawkowe

 

  • stosuje proste   zdania podrzędnie złożone przydawkowe,

 

  • przekształca zdanie   pojedyncze z przydawką w zdanie podrzędnie złożone przydawkowe,
  • stosuje zdania   podrzędnie złożone przydawkowe, używa spójników i zaimków względnych,

 

  • stosuje zdania   podrzędnie złożone przydawkowe, przestrzega zasad interpunkcji,

 

Aleksander Fredro Zemsta

 

  • szereguje   wydarzenia głównego wątku utworu,
  • krótko   przedstawia głównych bohaterów dramatu,
  • na podstawie   wzoru układa krótką charakterystykę porównawczą bohaterów,
  •   wymienia   przykłady zabawnych wydarzeń, sytuacji; odtwarza ich przebieg,
  •   wie,   że utwór jest komedią,
  • przypomina,   czym jest wątek utworu; wskazuje i tytułuje wszystkie wątki dramatu,
  • dostrzega   znaczące nazwiska bohaterów, podaje ich pochodzenie, wyjaśnia, w jaki sposób   charakteryzują ich osobowość,
  • układa krótką   charakterystykę porównawczą bohaterów, nazywa główne podobieństwa i różnice,
  • wskazuje   przykłady komizmu postaci wynikającego z ich zachowania i wypowiedzi,
  • wie, że komedia   jest gatunkiem dramatu,

 

  • komentuje   sposób łączenia wątków w dramacie,
  • określa relacje   między bohaterami utworu; ustala, co wpływa na charakter tych relacji,
  • układa   charakterystykę porównawczą bohaterów, podaje przykłady ilustrujące ich   cechy,
  • dostrzega   wyolbrzymienie i karykaturę jako sposoby budowania komizmu, wskazuje   przykłady z tekstu,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się komedia jako gatunek,

 

  • analizuje   przebieg akcji dramatu,
  • przypomina   przyczyny konfliktu między głównymi bohaterami; wyjaśnia, jak ich osobowość   wpłynęła na rozwój konfliktu,
  • układa   charakterystykę porównawczą bohaterów, wykorzystuje cytaty, przedstawia swoją   ocenę postaci,
  • nazywa różne   rodzaje komizmu, wskazuje ich przykłady w tekście, wyjaśnia mechanizmy   wywoływania śmiechu u odbiorcy,
  • uzasadnia,   dlaczego utwór jest komedią,

 

Spotkania ze sztuką. Pieter Bruegel Wieża Babel

 

  • wylicza   elementy przedstawione na obrazie,
  • wie, że warstwa   przedstawieniowa obrazu nawiązuje do fragmentu Biblii,

 

  • opisuje budowlę   przedstawioną na obrazie,
  • wskazuje   podobieństwa w warstwie przedstawieniowej między fragmentem Biblii i   obrazem,

 

  • wskazuje elementy   związane z budowlą, które mogą mieć znaczenia symboliczne; wyjaśnia te   znaczenia,
  • wskazuje, jakie   nowe znaczenia w stosunku do fragmentu Biblii wnosi dzieło malarskie,

 

  • analizuje   środki języka malarskiego służące do eksponowania przenośnych znaczeń dzieła,
  • wyjaśnia   kulturową symbolikę wieży Babel,

 

Tadeusz Różewicz List do ludożerców

 

  • wskazuje wersy   pozwalające określić adresata wypowiedzi, nazywa środki stylistyczne służące   wskazaniu adresata,
  • odtwarza   zachowanie i sposób myślenia adresatów wypowiedzi,
  • odszukuje w   tekście frazeologizmy, wyjaśnia ich znaczenie,
  • korzystając z   wzoru i pomocy nauczyciela, pisze krótki list otwarty,

 

  • wyjaśnia   przenośne znaczenie pojęcia ludożerca,
  • próbuje   komentować zachowanie i sposób myślenia adresatów wypowiedzi,
  • formułuje   postulaty dotyczące sposobu życia wynikające z wypowiedzi podmiotu   lirycznego,
  • korzystając z   wzoru, pisze list otwarty, wyraźnie informuje, w jakiej sprawie występuje   jako nadawca,

 

  • określa   stosunek osoby mówiącej do adresatów wypowiedzi,
  • ocenia   zachowanie i sposób myślenia adresatów wypowiedzi,
  • wyjaśnia   różnice między nakazem i prośbą; ustala, które z tych słów można odnieść do   tekstu, uzasadnia swój wybór,
  • pisze list   otwarty, przedstawia w nim argumenty uzasadniające prezentowane stanowisko,

 

  • określa sposób   patrzenia na świat osoby mówiącej,
  • zestawia   sytuacje przedstawione w utworze z realiami współczesnego świata, formułuje   wnioski,
  • formułuje   przesłania etyczne wynikające z utworu,
  • pisze list   otwarty, przedstawia propozycje zmian w sprawie, której list dotyczy, stosuje   odpowiednie środki perswazyjne,

 

Przeczytałem, że... Zdanie   podrzędne dopełnieniowe

 

  • przekształca   zdanie pojedyncze z dopełnieniem w zdanie podrzędnie złożone dopełnieniowe,

 

  • stosuje w   wypowiedziach zdania podrzędne dopełnieniowe,

 

 

 

  • stosuje zdania   dopełnieniowe dla wyrażenia swojej opinii,

 

 

 

  • stosuje   funkcjonalnie zdania dopełnieniowe, przestrzega zasad interpunkcji,

 

Wisława Szymborska Nienawiść (fragment)

 

  • wskazuje   bohatera lirycznego utworu, rozpoznaje uosobienie jako poetycki sposób   prezentacji bohatera,
  • przywołuje   przykłady utworów literackich mówiących o bohaterach, kierujących się   nienawiścią,
  • wskazuje w   tekście określenia nienawiści, nazywa wykorzystane środki poetyckie,
  • wymienia   wartości przywołane w wierszu, które zostały przeciwstawione nienawiści,

 

 

  • wskazuje w   tekście przenośnie wykorzystane do prezentacji abstrakcyjnego pojęcia,   wyjaśnia wynikające z nich znaczenia,
  • komentuje   sposób, w jaki podmiot liryczny mówi o wartościach przeciwstawionych   nienawiści,

 

  • wypowiada się   na temat bohatera lirycznego utworu i poetyckich sposobów jego prezentacji,
  • rozpoznaje   ironię jako sposób wypowiadania się podmiotu lirycznego, wskazuje i komentuje   cytaty ujawniające ironiczną postawę nadawcy,   

 

Ryszard Kapuściński Spotkanie z Innym jako   wyzwanie XXI wieku (fragment)

 

  • wyjaśnia, kogo   autor nazywa Innym,
  • wyjaśnia   znaczenie słowa tolerancja, tworzy   z nim poprawne związki wyrazowe,

 

 

  • wymienia   przedstawione w tekście postawy wobec Innego,
  • podaje   przykłady braku tolerancji,

 

  • omawia, czym   cechują się przedstawione w tekście postawy wobec Innego,
  •   podaje   przykłady, pokazujące jak różne kultury wzajemnie na siebie wpływają,
  • wyjaśnia, co i   dlaczego autor uznaje za klęskę człowieka, a co za jego siłę i szansę,
  • przedstawia   swoje refleksje na temat odmienności kulturowej i przyjmowanych wobec niej   postaw przez człowieka,

 

Piotr Stasiak Człowiek z ekranu

 

  • opowiada, jaką   rolę w jego życiu zajmują media,
  • rozpoznaje   podstawowe cechy kompozycyjne artykułu prasowego,
  • korzystając z   wzoru, pisze artykuł o charakterze informacyjnym,

 

 

  • podaje   przykłady pozytywnego i negatywnego wpływu mediów na życie człowieka,
  • streszcza   poszczególne części kompozycyjne artykułu jednym zdaniem złożonym,
  • pisze artykuł o   charakterze informacyjnym,

 

  • wyjaśnia   pojęcie globalna wioska,
  • przytacza   sformułowaną w artykule tezę, szereguje w punktach uzasadniające ją   argumenty,
  • pisze artykuł   zawierający komentarz dotyczący przedstawianych informacji,

 

  • wypowiada się   na temat możliwości i zagrożeń związanych z rozwojem technologii   informacyjnych,
  • wyjaśnia,   dlaczego tekst ma charakter publicystyczny,
  • pisze artykuł   problemowy zawierający komentarz i ocenę,

 

Przypowieść o synu marnotrawnym

  • wyodrębnia   wydarzenia, zapisuje je w formie planu,
  • nazywa cechy charakteru   postaci,
  • wie, że tekst   jest przypowieścią,
  • zna zasady   uczestniczenia w dyskusji, przysłuchuje się aktywnie dyskusji,

 

  • opowiada o   przebiegu wydarzeń,
  • dokonuje   charakterystyki postaci,
  • wymienia cechy   przypowieści,
  • stara się brać   udział w dyskusji, formułuje rzeczowe argumenty,

 

  • komentuje   przebieg wydarzeń, dostrzega ich związek przyczynowo-skutkowy,
  • charakteryzuje   bohaterów, ocenia ich postępowanie,
  • wyjaśnia,   dlaczego tekst jest przypowieścią,
  • bierze aktywny   udział w dyskusji, stosuje różne rodzaje argumentów,

 

  • dostrzega   uniwersalizm wydarzeń i postaci,
  • wskazuje i   komentuje motywy postępowania bohaterów,
  • formułuje   prawdy moralne wynikające z przypowieści,
  • wyraźnie   precyzuje własne stanowisko w dyskusji, wykorzystuje różne rodzaje   argumentów, nawiązuje do wypowiedzi innych uczestników dyskusji,

 

Spotkania ze sztuką. Rembrandt Powrót syna marnotrawnego   (reprodukcja)

 

  • zestawia tematykę obrazu z przypowieścią; ustala,   który fragment tekstu jest tematem obrazu,
  • określa kolorystykę obrazu,
  • tworzy opis obrazu prezentujący warstwę   przedstawieniową dzieła,
    • wymienia   postacie przedstawione na obrazie, komentuje ich usytuowanie, wygląd, gesty,
      • ustala, jakie   znaczenia naddane mogą wynikać z zastosowanych barw,
      • tworzy opis   obrazu, zwraca uwagę na kompozycję dzieła,
      • · wyodrębnia   plany obrazu, ustala ich zawartość tematyczną,
        • analizuje   światło i cień na obrazie, odczytuje wynikające ze światłocienia znaczenia   naddane,
        • tworzy opis   obrazu, uwzględnia w nim podstawowe środki języka malarskiego,
        • analizuje   warstwę przedstawieniową obrazu,
          • analizuje   środki języka malarskiego, odczytuje wynikające z nich znaczenia naddane,
          • tworzy opis   obrazu, zawiera w nim interpretację znaczących elementów dzieła, przedstawia   własną ocenę,

 

Zbigniew Herbert Domysły na temat Barabasza

 

  • opowiada   sytuację przedstawioną w Ewangelii, do której nawiązuje tekst wiersza,
  • ustala, które z   ewangelicznych postaci są bohaterami lirycznymi wiersza,

 

  • ustala, w jaki   sposób wiersz nawiązuje do Ewangelii,
  • opisuje uczucia   uwolnionego Barabasza, przypomina przedstawione w wierszu hipotezy dotyczące   jego dalszych losów,

 

  •   wyjaśnia, w   jakim celu w wierszu przywołana została sytuacja opisana w Ewangelii,
  • analizuje i   interpretuje sposób przedstawienia Chrystusa w wierszu,

 

 

  • określa, jaką   postawę przyjmuje osoba mówiąca wobec przywoływanych wydarzeń,
  • wyjaśnia, na   czym polega i z czego wynika reinterpretacja przywołanego motywu biblijnego,

 

John Steinbeck Na   wschód od Edenu (fragment)

 

  • łączy logicznie   podane części zdań, odtwarzających treść tekstu,
  • opowiada o relacjach   łączących członków przedstawionej rodziny i panującej wśród nich atmosferze,

 

  • przedstawia   intencje, motywy i konsekwencje działań bohaterów,

 

 

 

  • komentuje i   ocenia postępowanie bohaterów,

 

 

 

Aby pozbyć się poczucia winy… Zdania podrzędne okolicznikowe

 

  • przekształca   zdania pojedyncze z okolicznikiem w zdania podrzędnie złożone okolicznikowe,

 

  • stosuje zdania   okolicznikowe miejsca, czasu, sposobu, celu, przyczyny,

 

 

  • stosuje   wszystkie rodzaje zdań okolicznikowych,

 

 

  • wprowadza   zdania okolicznikowe za pomocą spójników, zaimków względnych; stosuje   prawidłowo zasady interpunkcji,

 

Czesław Miłosz Który   skrzywdziłeś…

 

  • wymienia osoby,   o których jest mowa w wierszu, charakteryzuje je,
  • rozpoznaje   lirykę pośrednią,
  • czyta uważnie   fragment Powszechnej Deklaracji Praw   Człowieka,

 

  • ustala relacje   między osobami, o których jest mowa w wierszu,
  • ustala, kim   może być osoba mówiąca, dlaczego nie ujawnia się bezpośrednio,
  • wypisuje z   fragmentu Powszechnej Deklaracji… słowa, które uznaje za   najważniejsze,

 

  • formułuje   przestrogi kierowane do adresata wypowiedzi,
  • nazywa   wartości, po stronie których opowiada się osoba mówiąca,
  • nazywa   wartości, o których mówi fragment Powszechnej   Deklaracji…,
  • wyjaśnia, kim   dla zbiorowości jest artysta, na czym polega jego misja,
  • wyjaśnia, jak   artysta wypełnia swoją misję,
  • porównuje styl   tekstu poetyckiego i styl dokumentu, ocenia ich wpływ na odbiorcę,

 

Adam Mickiewicz Reduta Ordona

  • sporządza plan   wydarzeń przedstawionych w utworze,
  • wskazuje środki   językowe, za pomocą których zostały przedstawione walczące wojska,
  • wskazuje   elementy świata, którym przypisane zostały barwy,
  • odtwarza treść   pytań skierowanych do cara,
  • sprawdza w   podanych źródłach informacje o Ordonie jako postaci historycznej,

 

  • nadaje tytuły   wyodrębnionym wydarzeniom,
  • nazywa środki   językowe zastosowane w tekście, wyjaśnia ich funkcję,
  • zestawia i   porównuje elementy świata, które zostały przedstawione za pomocą barw,
  • określa, w jaki   sposób został ukazany car,
  •   przedstawia   Ordona jako bohatera tekstu literackiego,

 

  • wskazuje formy   pozwalające określić narratora, krótko go przedstawia,
  • rozpoznaje   kontrast jako zasadę kompozycyjną służącą przedstawieniu obu walczących   stron, odczytuje przypisane im wartościowanie,
  • wyjaśnia   symboliczne znaczenie barw,
  • prezentuje   postawę Polaków wobec cara, popiera swą wypowiedź cytatami,
  • porównuje Ordona jako postać historyczną i literacką,   formułuje wnioski,

 

  • wyodrębnia z   tekstu części narracyjne, opisowe i refleksyjne,
  • komentuje   poetyckie sposoby tworzenia obrazów poetyckich,
  • wyjaśnia   symbolikę występujących w tekście motywów,
  • rozpoznaje i   nazywa uczucia, związane z prezentowaniem cara i narodu polskiego, wyjaśnia   ich źródła,
  • wyjaśnia cel kreowania poetyckiej legendy,

 

Karolina Lanckorońska Wspomnienia wojenne (fragment)

  • wydobywa z tekstu   informacje związane z czasem i miejscem wspominanych wydarzeń,
  • korzystając z wzoru, układa   opis sytuacji,
  • wie, że fragmenty tekstu   prezentują świat rzeczywisty,
  • wylicza charakterystyczne   dla opisywanej rzeczywistości wydarzenia,
  • układa   samodzielnie opis sytuacji,
  • rozpoznaje   dokumentalny charakter tekstu; wyjaśnia, z czego on wynika,

 

  • komentuje   przebieg opisywanych wydarzeń,
  • tworzy opis   sytuacji, stosuje zwroty eksponujące czas,
  • wyjaśnia, na   czym polega wspomnieniowy charakter tekstu,

 

  • przedstawia realia wspominanego we fragmencie świata,
  • tworzy opis sytuacji, dynamizuje wypowiedź,
  • dostrzega literacki charakter wspomnień, wskazuje i   komentuje cytaty świadczące o literackości tekstu,

 

Atakujący   i atakowani. Imiesłów przymiotnikowy

 

  • rozpoznaje   imiesłowy przymiotnikowe w wypowiedzi,

 

 

  • przekształca   zdania złożone w zdania pojedyncze, stosując imiesłowy przymiotnikowe,

 

  • tworzy   imiesłowy od czasowników, stosuje je w wypowiedzi,

 

  • rozpoznaje   imiesłowy przymiotnikowe w wypowiedzi cudzej, stosuje imiesłowy   przymiotnikowe w wypowiedzi własnej,

 

Arkady Fiedler

Dywizjon   303

 

  •   w podanych   źródłach szuka informacji na zadany temat związany z lekturą,
  •   rozpoznaje   bohatera zbiorowego w utworze,
  •   nazywa główne   etapy bitwy o Anglię,

 

  •   prezentuje   zebrane informacje na zadany temat związany z lekturą,
  •   na podstawie   tekstu opowiada, kiedy i w jakich okolicznościach został uformowany polski   dywizjon lotniczy w Anglii,
  •   opowiada   przebieg wybranego etapu bitwy o Anglię,

 

  •   tworzy album   prezentujący zebrane informacje i ilustracje,
  •   opowiada o   dokonaniach pilotów z polskiego dywizjonu,
  •   komentuje   przebieg bitwy o Anglię,

 

  •   w wybranej   funkcjonalnie formie prezentuje informacje na wybrany przez siebie temat związany   z lekturą,
  •   wyjaśnia, na   czym polegało historyczne znaczenie walk polskich sił lotniczych w Anglii,
  •   wyjaśnia   znaczenie bitwy o Anglię dla Europy,

 

Miron Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty)

 

  • wyodrębnia   główne zdarzenia przedstawione w tekście, tytułuje je za pomocą równoważników   zdań,
  • zapoznaje się z wirtualną ekspozycją Muzeum Powstania   Warszawskiego, mówi o swoich wrażeniach,
  • wie, czym są kolokwializmy; wskazuje ich przykłady w   tekście Białoszewskiego,

 

  • wyodrębnia wydarzenia   związane z działaniami wojskowymi, opisuje wygląd powstańców,
  • wymienia   eksponaty wirtualnej ekspozycji Muzeum Powstania Warszawskiego, budzące   szczególne zainteresowanie, wyjaśnia dlaczego,
  • wyjaśnia rolę   kolokwializmów w tekście Białoszewskiego,

 

  • opowiada o   warunkach życia w powstańczej Warszawie,
  • ocenia   obejrzaną wirtualną ekspozycję Muzeum Powstania Warszawskiego,
  • wskazuje i nazywa środki językowe charakterystyczne   dla testu Białoszewskiego, próbuje określić ich funkcję,

 

  • charakteryzuje   zachowanie i postawy ludności cywilnej,
  • przedstawia   argumenty uzasadniające potrzebę gromadzenia i chronienia historycznych   pamiątek Powstania Warszawskiego,
  • formułuje   wnioski dotyczące języka i stylu tekstu Białoszewskiego,

 

 

Antoni Słonimski Elegia miasteczek żydowskich

 

  • wypisuje z   tekstu słowa związane z kulturą żydowską, korzystając z podanych źródeł   wyjaśnia je,
  • wyjaśnia   znaczenie słowa holocaust,
  • przygotowuje   słownik pojęć związanych z kulturą żydowską,

 

  • · odtwarza   przedstawiony w wierszu obraz życia w żydowskim miasteczku,
  • · wskazuje w   tekście fragmenty mówiące o zagładzie narodu żydowskiego,
  • · opisuje   elementy typowego stroju żydowskiego,

 

  • opisuje   atmosferę panującą w prezentowanym świecie, przytacza i komentuje odpowiednie   cytaty,
  • wyjaśnia   metaforę kończącą utwór,
  • przygotowuje   informacje na temat pisarzy i artystów żydowskiego pochodzenia,

 

  • ocenia, jaką   postawę przyjmuje osoba mówiąca wobec kultury żydowskiej,
  • komentuje   poetycki obraz holocaustu,
  • przygotowuje   wypowiedź na temat korzyści wynikających ze współistnienia różnych kultur,

Jan Kochanowski Treny (V, VII, VIII)

  • rozpoznaje   bohaterów lirycznych trenów,
  • wskazuje i   nazywa podstawowe środki poetyckie,
  • wie, że tren   jest gatunkiem lirycznym,
  • na podstawie   wzoru układa tekst kondolencji,

 

  • omawia sytuację   liryczną przedstawioną w trenach,
  • wskazuje i   nazywa środki poetyckie, służące kreacji bohatera lirycznego,
  • na podstawie   definicji wyjaśnia, czym cechuje się tren jako gatunek liryczny,
  • układa tekst   kondolencji,

 

 

  • rozpoznaje, przedstawia   i charakteryzuje osobę mówiącą,
  •   rozpoznaje zasady kompozycji wewnętrznej w kolejnych trenach, omawia   kompozycję utworów,
  •   wyjaśnia, dlaczego utwory Kochanowskiego reprezentują tren jako gatunek   liryczny,
  •   układa tekst kondolencji, zawiera w nim informacje o zasługach zmarłej   osoby,
  • wskazuje   adresatów kolejnych trenów, określa uczucia, emocje wyrażane zwrotami do   nich,
  • omawia poetyckie sposoby kreacji świata w trenach,
  • wyjaśnia, z czego wynika i na czym polega nowatorstwo   trenów Kochanowskiego w stosunku do antycznej tradycji,
  • układa tekst kondolencji zgodnie z wszystkimi   wymogami tej formy wypowiedzi,

 

Marian Hemar Ostatni tren (fragmenty)

  • odtwarza realia   przedstawionej sytuacji,
  • przypomina, jak gość uzasadniał propozycję skierowaną do Jana Kochanowskiego,
  • w miarę swoich możliwości bierze udział w przygotowaniu słuchowiska   radiowego,

 

  • · przedstawia bohaterów, łączy ich z tradycją literacką,
  • · nazywa uczucia   bohaterów ujawniające się w kolejnych wypowiedziach,
  • · bierze udział w przygotowaniu słuchowiska radiowego, określa sposób   wypowiadania kwestii przez bohaterów,

 

  • wyjaśnia   symbolikę postaci fantastycznej,
  • wyjaśnia, w jaki sposób bohaterowie radzili sobie z własnymi uczuciami,
  • opracowuje   propozycję

warstwy dźwiękowej do   przygotowywanego słuchowiska radiowego,

 

  • wyjaśnia sposób   i cel literackiego nawiązania,
  • przedstawia   możliwe decyzje Kochanowskiego, omawia ich pozytywne i negatywne skutki,
  • na podstawie   tekstu przygotowuje słuchowisko radiowe,

 

Eric Emanuel Schmitt Oskar i pani Róża

 

  • krótko przedstawia   narratora-bohatera,
  • odtwarza krótko   treść kolejnych listów pisanych przez bohatera,

 

 

  • wymienia i   charakteryzuje osoby, z którymi spotyka się bohater,
  • uogólnia treść   kolejnych listów,

 

  • relacjonuje,   jak zmienia się samopoczucie bohatera pod wpływem spotkań z innymi ludźmi,
  • wyjaśnia,   dlaczego bohater wybrał Boga na adresata swoich listów,

 

  • komentuje, co   zawdzięcza bohater rozmowom z panią Różą,
  • dostrzega   filozoficzne uogólnienia w wypowiedziach bohaterów, próbuje je komentować ze   swojego punktu widzenia,

 

Mając   lat dziesięć, przeżywszy lat sto… Imiesłów   przysłówkowy

 

  • rozpoznaje   imiesłowy przysłówkowe w wypowiedzi,

 

  • · poprawnie stosuje imiesłowy przysłówkowe w swoich   wypowiedziach,

 

  • przekształca zdania w wypowiedzenia złożone z   imiesłowowym równoważnikiem zdania,
  • prawidłowo i funkcjonalnie stosuje imiesłowy   przysłówkowe i wypowiedzenia złożone z imiesłowowym równoważnikiem zdania,

 

 

Jan Twardowski Spieszmy   się

 

  • uzupełnia tekst   znakami interpunkcyjnymi, proponuje głosową interpretację wiersza,
  • wskazuje w   tekście wyrażenia o charakterze przeciwstawień,

 

  • wskazuje w   tekście kluczowe słowa, uzasadnia swój wybór,
  • wyodrębnia   obrazy poetyckie, objaśnia ich zawartość treściową,

 

 

  • formułuje   wstępne hipotezy interpretacyjne,
  • wyjaśnia   znaczenia wynikające z zastosowanych przeciwstawień,

 

 

  • wskazuje w   tekście sformułowania o charakterze aforyzmu, komentuje je,
  • komentuje, w   jaki sposób poeta mówi o śmierci,

 

Spotkania ze sztuką. Pieter Bruegel Pejzaż z upadkiem Ikara (reprodukcja   obrazu)

 

  • na podstawie   tytułu obrazu łączy go z mitem; określa, który fragment mitu został   zobrazowany w dziele malarskim,
  • wymienia   postacie umieszczone na obrazie; ustala, w jakiej sytuacji zostały   przedstawione,
  • przypomina   wynikające z mitu symboliczne znaczenia postaci Ikara,

 

  • analizuje tytuł   obrazu; rozpoznaje dwie płaszczyzny znaczeniowe, sygnalizowane tytułem   dzieła,
  • wymienia   elementy pejzażu; określa sposób ich przedstawienia,
  • wskazuje i   krótko omawia elementy obrazu, które mogą mieć znaczenia symboliczne,
  • wskazuje   elementy obrazu odpowiadające dwóm płaszczyznom znaczeniowym, sygnalizowanym   przez tytuł,
  • wyodrębnia   plany obrazu, ustala ich zawartość, wskazuje istotne elementy przedstawione,
  • formułuje i   wyjaśnia symboliczne znaczenia warstwy przedstawieniowej obrazu,
  • omawia sposób   połączenia dwóch płaszczyzn znaczeniowych, sygnalizowanych przez tytuł,   formułuje wnioski,
  • rozpoznaje i   nazywa zasady kompozycji obrazu;
  • wyjaśnia, z   czego wynika i na czym polega reinterpretacja mitu na obrazie,

 

Jarosław Iwaszkiewicz Ikar

 

  • określa miejsce   i czas wydarzeń,
  • rozpoznaje   narrację pierwszoosobową,
  • przedstawia   głównego bohatera opowiadania,
  • dostrzega   związek opowiadania z mitem i obrazem,

 

 

  • odtwarza realia   okupacyjnej rzeczywistości,
  • na podstawie   wypowiedzi narratora określa jego cechy,
  • wskazuje   podobieństwa bohatera z Ikarem, wyjaśnia przenośne znaczenie tytułu,
  • zestawia   elementy treściowe opowiadania, mitu i obrazu,

 

  • wyjaśnia, jak   rzeczywistość okupacyjna wpłynęła na bieg wydarzeń,
  • wyodrębnia z   narracji opisy, relację, refleksje;
  • wyjaśnia, na   czym polega tragizm mitycznego Ikara i bohatera opowiadania,

 

 

  •   formułuje   wnioski dotyczące wpływu świata zewnętrznego na życie człowieka,
  • ustala, czego   dotyczą opisy, relacja i refleksje narratora; nazywa jego emocje, wskazuje, czym   zostały wywołane,
  • uogólnia   znaczenie motywu ikaryjskiego, wykorzystanego w opowiadaniu,

Tadeusz Różewicz Prawa i obowiązki

 

  • dostrzega dwie   części kompozycyjne utworu, wskazuje granicę miedzy nimi,
  • wskazuje   wyrazy, zwroty, na podstawie których można określić i scharakteryzować osobę   mówiącą w wierszu,
  • wymienia   elementy obrazu przywołane w wierszu,
  • na podstawie   podanych źródeł wymienia tytuły dzieł wykorzystujących motyw ikaryjski,
  • przyporządkowuje   częściom kompozycyjnym kategorie czasu, wskazuje sposób sygnalizowania upływu   czasu,
  • porządkuje   informacje o nadawcy wypowiedzi,
  • wyszukuje i   wyjaśnia określenia odnoszące się do Ikara
  • precyzuje temat   prezentacji związanej z przedstawieniem dzieł wykorzystujących motyw Ikara,   dobiera do niej tytuły utworów,

 

  • ustala, jakie   postawy życiowe osoby mówiącej zostały przedstawione w obydwu częściach   kompozycyjnych wiersza,
  • formułuje   wnioski na temat nadawcy wypowiedzi,
  • komentuje, w   jaki sposób w wierszu przywołany został obraz Bruegla,
  • przy pomocy   nauczyciela przygotowuje prezentację, w której przedstawia dzieła nawiązujące   do mitu o Ikarze,
  • uogólnia   wnioski na temat przyczyn i kierunków zmian w życiowej postawie człowieka,
  • przedstawia   rozwiniętą wypowiedź na temat różnych postaw człowieka wobec świata,
  • wyjaśnia, czemu   służy przywołanie obrazu w wierszu,
  • przygotowuje   samodzielnie prezentację, w której przedstawia dzieła nawiązujące do mitu o   Ikarze,

Edward Stachura Życie to nie teatr

 

 

  • wskazuje   bohaterów lirycznych utworu, określa sytuację liryczną,
  • wyodrębnia sformułowania   o charakterze tezy,
  • charakteryzuje   zachowania bohaterów lirycznych,
  • odtwarza   argumenty, które można przyporządkować obu tezom,
  • omawia i nazywa   postawy życiowe bohaterów lirycznych,
  • wydobywa z   tekstu sądy wartościujące, przedstawia je własnymi słowami,
  • dostrzega   kontrast jako zasadę prezentowania postaw życiowych wobec świata, wyjaśnia   rolę tej zasady kompozycyjnej w utworze,
  • samodzielnie   wartościuje przedstawione w tekście postawy życiowe,

 

Paulo Coelho Alchemik   (fragmenty)

 

  • prezentuje   główne składniki świata przedstawionego w utworze,
  •   streszcza   opowiadanie starca,
  • wstępnie   analizuje główne składniki świata przedstawionego,
  • proponuje   własne zakończenie historii przedstawionej we fragmencie,
  • określa sposób   kreacji świata przedstawionego,
  • wyjaśnia   metaforyczne znaczenie tytułu, ustala jego związek ze znaczeniami tekstu,
  • nazywa i   komentuje sposób kreacji świata przedstawionego,
  • ustala, jakie   prawdy o życiu człowieka zawiera opowiadanie starca,

Od   słowa do legendy. Treść znaczeniowa wyrazu

 

  • układa   definicje podanych wyrazów,

 

 

  • określa treść i   zakres podanych wyrazów,

 

  • porządkuje   ciągi wyrazów według ich treści i zakresu znaczeniowego,

 

  • potrafi   wyjaśnić, czym różni się treść wyrazu od jego zakresu znaczeniowego,

 

Ursula K. Le Guin Czarnoksiężnik z Archipelagu

 

  • wskazuje   najciekawsze wydarzenie utworu, opowiada o nim,
  • opisuje   dzieciństwo głównego bohatera,
  • wymienia   reprezentantów sił dobra i zła,
  • wypowiada się   na temat swoich wrażeń wywołanych lekturą.

 

 

 

 

  • wskazuje   wydarzenia ważne dla losów bohatera, opowiada o nich,
  • opowiada o   przyjaźni bohatera, przedstawia dowody przyjaźni,
  • opowiada, w   jaki sposób siły dobra i zła zmagają się ze sobą,
  • wypowiada się   na temat walorów powieści.

 

 

  • opowiada o   przeżyciach i emocjach bohatera związanych z wybranym wydarzeniem, stosuje   narrację pierwszoosobową,
  • charakteryzuje   bohatera, zwraca uwagę na zmiany jego osobowości pod wpływem wydarzeń,
  • wskazuje   nawiązania do innych utworów literackich,
  • ocenia, w jaki   sposób lektura utworu może wpływać na czytelnika.

 

 

  • określa sposób   konstruowania fabuły utworu,
  • określa, co   było głównym celem bohatera; ocenia, co było jego największym osiągnięciem,
  • komentuje rolę   nawiązań do innych utworów literackich,
  • ocenia, w jaki   sposób kreacja świata w utworze wpływa na odbiorcę.

 

 

 

KRYTERIA OGÓLNE

 

SPRAWNOŚCI

WYMAGANIA

 

konieczne

(ocena:   dopuszczający)

podstawowe

(ocena:   dostateczny)

rozszerzone

(ocena:   dobry)

dopełniające

(ocena:   bardzo dobry)

UCZEŃ

Słuchanie

  • krytycznie   słucha tekstów reklamowych,
  • wstępnie selekcjonuje   informacje z cudzej wypowiedzi,
  • wydobywa z   cudzej wypowiedzi argumenty,
  • w trakcie   słuchania odróżnia informacje od opinii,
  • selekcjonuje i   wstępnie hierarchizuje informacje z cudzej wypowiedzi,
  • wydobywa główną   tezę i związane z nią argumenty z cudzej wypowiedzi,
  • odróżnia   perswazję od manipulacji,
  • hierarchizuje i   wartościuje informacje z cudzej wypowiedzi,
  • wydobywa   wnioski i konkluzję z cudzej wypowiedzi,
  • dostrzega   manipulację w cudzej wypowiedzi, potrafi się jej przeciwstawić,
  • odczytuje   intencje zawarte w wypowiedzi,
  • wydobywa główne   przesłanki myślowe z cudzej wypowiedzi,

Mówienie

  •   prawidłowo akcentuje wyrazy ze stałym akcentem,
  •   stara się poprawnie recytować utwór,
  •   wstępnie prezentuje informacje z podanych źródeł   na temat związany z lekturą,
  • przedstawia   podstawowe materiały do prezentacji,
  • streszcza   historię przedstawioną w komiksie,
  • włącza się w   miarę swych możliwości do dyskusji,
  • mówi o swoich   wrażeniach po obejrzeniu ekspozycji wirtualnego muzeum,
  • w miarę swoich możliwości bierze udział w przygotowaniu słuchowiska   radiowego,

 

 

 

  • prawidłowo akcentuje   większość wyrazów,
  • recytuje poprawnie utwór,
  • prezentuje samodzielnie   zdobyte informacje na temat związany z lekturą,
  • przedstawia w   uporządkowany sposób materiały do prezentacji,
  • opowiada   własnymi słowami historię przedstawioną w komiksie,
  • bierze udział w   dyskusji,
  • opowiada o   eksponatach ekspozycji wirtualnego muzeum,
  • bierze udział w przygotowaniu słuchowiska radiowego, określa sposób   wypowiadania kwestii przez bohaterów,

 

  •   prawidłowo akcentuje wszystkie wyrazy,
  •   w czasie recytacji poprawnie wymawia i akcentuje   wyrazy,
  •   w ciekawy sposób prezentuje samodzielnie zdobyte   informacje na temat związany z lekturą,
  • przedstawia   wszystkie materiały do prezentacji, łączy je z własnym komentarzem,
  • opowiada   historię przedstawioną w komiksie, przytacza słowa bohaterów, stosując mowę   niezależną,
  • bierze aktywny   udział w dyskusji, formułuje różne rodzaje argumentów,
  • ocenia   obejrzaną ekspozycję wirtualnego muzeum,
  • opracowuje   propozycję

warstwy dźwiękowej do   przygotowywanego słuchowiska radiowego,

 

 

 

 

  •   prawidłowo akcentuje wszystkie wyrazy, stosuje w   wypowiedzi odpowiednią intonację zdaniową,
  •   interpretuje głosowo recytowany utwór,
  •   w   wybranej funkcjonalnie formie prezentuje informacje na wybrany przez siebie   temat związany z lekturą,
  • przedstawia   samodzielnie przygotowaną prezentację,
  • opowiada   historię przedstawioną w komiksie, dynamizuje wypowiedź odpowiednimi środkami   językowymi,
  • bierze aktywny   udział w dyskusji, prezentuje wyraźnie swoje stanowisko, nawiązuje do   wypowiedzi innych uczestników dyskusji,
  • wypowiada się   na temat potrzeby gromadzenia i chronienia pamiątek przeszłości,
  • na podstawie   tekstu przygotowuje słuchowisko radiowe,

 

Czytanie.

Odbiór   tekstów literackich i innych tekstów kultury

 

  • wie, że Biblia   jest podstawowym źródłem kultury europejskiej,
  • rozpoznaje   tekst jako przypowieść,
  • wie, że styl   biblijny odróżnia się od stylu innych tekstów,
  • zna pojęcie styl   retoryczny,
  • wskazuje wyrazy   i ich formy, które pozwalają rozpoznać nadawcę w tekście,
  • wyjaśnia, czym   różni się narrator od autora utworu,
  • posługuje się   terminami liryka bezpośrednia, liryka pośrednia,
  • rozpoznaje w   tekście neologizmy,
  • rozpoznaje w   tekście zdrobnienia i zgrubienia,
  • rozpoznaje w   tekście literackim kolokwializmy i frazeologizmy,
  • odróżnia   postacie i wydarzenia historyczne od fikcyjnych,
  • dostrzega w   utworze nawiązania do innych tekstów,
  • podaje dosłowne   znaczenia wybranych elementów tekstu,
  • nazywa   wartości, o których jest mowa w tekście,
  • wie, że tren   jest gatunkiem lirycznym,
  • kojarzy nowelę   z epiką jako rodzajem literackim,
  • wyjaśnia   potoczne znaczenie pojęć tragedia, tragiczny,
  • odróżnia   komedię od tragedii, wskazuje komiczne elementy utworu,
  • wie, że wywiad   nie należy do literatury pięknej,
  • kojarzy artykuł   z publicystyką,
  • przedstawia   własne wrażenia związane z dziełem malarskim,
  • dostrzega   związki warstwy przedstawieniowej obrazu z tekstem literackim,

 

 

 

 

 

  •   wyjaśnia   pochodzenie i znaczenie słowa Biblia,
  •   wymienia cechy   przypowieści,
  •   wskazuje i   nazywa podstawowe dla stylu biblijnego środki językowe,
  •   rozpoznaje styl   retoryczny w wypowiedzi,
  • określa, kto i   w czyim imieniu wypowiada się w tekście,
  • odróżnia   narrację pierwszoosobową od trzecioosobowej,
  • wyjaśnia   znaczenie terminów liryka bezpośrednia, liryka pośrednia,
  • wyjaśnia, czym   jest neologizm,
  • wstępnie   rozpoznaje funkcje zdrobnień i zgrubień w tekście,
  • wstępnie   rozpoznaje funkcję kolokwializmów i fazeologizmów w tekście literackim,
  • zestawia   postacie i wydarzenia historyczne i fikcyjne,
  • podaje tytuły i   autorów przywołanych w tekście utworów, rozpoznaje wspólne dla tych tekstów   motywy,
  • dostrzega   przenośne znaczenia wybranych elementów tekstu,
  • rozpoznaje i   nazywa wartości reprezentowane przez bohaterów tekstu,
  • na podstawie   definicji wyjaśnia, czym cechuje się tren jako gatunek liryczny,
  • wie, czym   cechuje się fabuła noweli,
  • wie, że   tragedia to jeden z gatunków dramatu,
  • rozpoznaje   komedię jako gatunek dramatu, podaje przykłady komizmu w utworze,
  • łączy wywiad z   publicystyką,
  • rozpoznaje   kompozycję artykułu,
  • przedstawia i   próbuje uzasadnić własne wrażenia związane z dziełem malarskim,
  • wskazuje   podobieństwa między warstwą przedstawieniową obrazu i tekstem literackim,

 

 

 

 

  • zna podstawowe   części Biblii,
  • wyjaśnia,   dlaczego tekst jest przypowieścią,
  • wskazuje i   nazywa środki językowe cechujące styl biblijny,
  • zna podstawowe   środki językowe stylu retorycznego,
  • charakteryzuje   osobę nadawcy w tekście,
  • dostrzega   subiektywizm narracji pierwszoosobowej i obiektywizm narracji   trzecioosobowej,
  •   łączy lirykę   bezpośrednią z subiektywizmem, a lirykę pośrednią z obiektywizmem wypowiedzi   poetyckiej,
  •   analizuje budowę   neologizmu, wyjaśnia jego znaczenie,
  •   łączy używanie   zdrobnień i zgrubień z wyrażaniem emocji,
  •   łączy   kolokwializmy i frazeologizmy ze stylem potocznym,
  • określa relacje   między postaciami i wydarzeniami historycznymi i fikcyjnymi,
  • komentuje   sposób przywołania w tekście innych utworów,
  • wyjaśnia   przenośne znaczenia wybranych elementów tekstu,
  • poddaje   refleksji wartości, o których jest mowa w tekście,
  • wyjaśnia,   dlaczego dany utwór reprezentuje tren jako gatunek liryczny,
  • wie, czym   cechuje się nowela jako gatunek epicki,
  •   wyjaśnia, czym   cechuje się tragedia jako gatunek dramatu,
  •   wyjaśnia, czym   cechuje się komedia jako gatunek dramatu, nazywa rodzaje komizmu,
  • podaje główne   cechy wywiadu,
  • rozpoznaje tezę   i jej uzasadnienie w artykule,
  • przedstawia i   uzasadnia własne wrażenia związane z dziełem malarskim,
  • wskazuje, jakie   nowe znaczenia w stosunku do tekstu literackiego wnosi dzieło malarskie,

 

 

 

  •   wyjaśnia,   dlaczego Biblia jest podstawowym źródłem kultury europejskiej,
  •   formułuje   przesłanie moralne przypowieści,
  •   wyjaśnia, na   czym polega i z czego wynika specyfika stylu biblijnego,
  •   wyjaśnia, na   czym polega i czemu służy retoryczny styl wypowiedzi,
  •   określa relacje   między nadawcą a światem przedstawionym w tekście,
  •   określa wpływ   rodzaju narracji na sposób kreowania świata przedstawionego,
  •   bierze pod uwagę   typ liryki przy określaniu relacji między nadawcą tekstu a prezentowaną przez   niego rzeczywistością,
  •   wyjaśnia, w jaki   sposób subiektywizm wypowiedzi związany z liryką bezpośrednią wpływa
      na obraz prezentowanej rzeczywistości,
  •   określa funkcję   neologizmów w wypowiedzi,
  •   określa funkcję   kolokwializmów i frazeologizmów w tekście literackim,
  •   odczytuje   intencje wyrażane zdrobnieniami i zgrubieniami,
  • komentuje świat   przedstawiony utworu, zawierający elementy historyczne i fikcyjne,
  • wyjaśnia, jakie   znaczenia wynikają z nawiązania w tekście do innych utworów,
  • odczytuje   przenośne znaczenia tekstu,
  • uogólnia   refleksje dotyczące wartości, o których jest mowa w tekście,
  • uzasadnia,   dlaczego dany utwór jest nowelą,
  • wyjaśnia, na   czym polega nowatorstwo trenów Jana Kochanowskiego,
  • rozpoznaje i   komentuje sytuację tragiczną w dramacie,
  • rozpoznaje   komizm jako kategorię estetyczną,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się wywiad jako gatunek publicystyczny,
  • wyjaśnia,   dlaczego tekst ma charakter publicystyczny,
  • przedstawia i   uzasadnia własne wrażenia związane z dziełem malarskim, próbuje ocenić   dzieło,
  • wyjaśnia   kulturową symbolikę wspólnych dla tekstu literackiego i obrazu motywów,

Pisanie

  • prawidłowo   zapisuje głoski jako litery,
  • poprawnie   dzieli przy zapisie proste wyrazy na sylaby,
  • tworzy logiczny   ciąg zdań pojedynczych,
  • ze zdań   pojedynczych tworzy zdania współrzędnie złożone,
  • stosuje proste   zdania podrzędnie złożone przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe,
  • wykorzystuje   imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe,
  • stara się   przestrzegać zasad interpunkcji,
  •   na podstawie   wzoru układa:

rozprawkę,

– sprawozdanie z   filmu lub przedstawienia teatralnego,

– krótki opis przeżyć   wewnętrznych,

– opis sytuacji,

– krótkie   przemówienie,

– list otwarty,

– krótką opinię,

– przeprosiny,

– pytania do   projektowanego wywiadu,

– tekst reklamy,

– artykuł o   charakterze informacyjnym,

  • proponuje   zawartość treściową kilku ujęć w projektowanym scenopisie,
  • tworzy opis obrazu   prezentujący warstwę przedstawieniową dzieła.
  • prawidłowo   zapisuje głoski jako dwuznaki,
  • poprawnie   dzieli przy zapisie trudniejsze wyrazy,
  • rozwija części   wypowiedzeń w zdania złożone,
  • ze zdań   pojedynczych tworzy różne rodzaje zdań współrzędnie złożonych,
  • stosuje zdania   podrzędnie złożone przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe miejsca, czasu,   sposobu, celu, przyczyny,
  • stosuje   imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe,
  • przestrzega   podstawowych zasad interpunkcji,
  • układa   samodzielnie:

–   rozprawkę,

– sprawozdanie z   filmu lub przedstawienia teatralnego,

– opis przeżyć   wewnętrznych,

– opis sytuacji,

– przemówienie,

– list otwarty,

– opinię,

– przeprosiny,

– logiczny ciąg pytań   do projektowanego wywiadu,

– tekst reklamy,

– artykuł o   charakterze informacyjnym,

  • dobiera plany   filmowe do kilku ujęć w projektowanym scenopisie,
  • tworzy opis   obrazu, zwraca uwagę na kompozycję dzieła.
  • prawidłowo   zapisuje głoski jako litery ze znakami diakrytycznymi,
  • poprawnie   dzieli przy zapisie większość wyrazów,
  • tworzy logiczny   ciąg zdań podrzędnie i współrzędnie złożonych,
  • stosuje różne   rodzaje zdań współrzędnie złożonych,
  • stosuje zdania   podrzędnie złożone przydawkowe, używa spójników i zaimków względnych, zdania   podrzędnie złożone dopełnieniowe, wszystkie rodzaje zdań okolicznikowych,
  • celowo stosuje   imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe,
  • przestrzega   zasad interpunkcji,
  •   układa:

rozprawkę, dba o uporządkowanie argumentów,

sprawozdanie z filmu lub   spektaklu, zawierające ocenę reżyserii, scenografii i gry aktorskiej,

– opis przeżyć   wewnętrznych, stara się stosować odpowiednie środki językowe,

– opis sytuacji,   stosuje zwroty eksponujące czas,

– mowę obrończą,

– list otwarty,   prezentuje wyraźnie swoje stanowisko,

– rozwiniętą opinię,

– przeprosiny, stara   się nadać im żartobliwy charakter,

– pytania do wywiadu,   zapisuje je wraz z uzyskanymi odpowiedziami,

– tekst reklamy,

– artykuł   informacyjny z próbą komentarza,

  • projektuje   ruchy kamery w przygotowywanym scenopisie,
  • tworzy opis   obrazu, uwzględnia w nim podstawowe środki języka malarskiego.

 

  • prawidłowo   zapisuje głoski miękkie,
  • poprawnie   dzieli przy zapisie wszystkie wyrazy,
  • tworzy logiczny   ciąg różnorodnych zdań,
  • stosuje   wszystkie rodzaje zdań współrzędnie złożonych,
  • celowo stosuje   zdania podrzędnie złożone przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe,
  • funkcjonalnie   stosuje wszystkie rodzaje imiesłowów przymiotnikowych i przysłówkowych,
  • nie popełnia   błędów interpunkcyjnych,
  • układa:

–   rozprawkę, stosuje słownictwo sygnalizujące   tok wywodu,

–   sprawozdanie   z filmu lub spektaklu, prezentuje ocenę i opinię, zachęcając lub zniechęcając   do obejrzenia omawianego dzieła,

–   opis przeżyć wewnętrznych, stosuje funkcjonalnie odpowiednie środki językowe,

–   opis sytuacji, stosuje językowe środki dynamizujące wypowiedź,

–   mowę obrończą, stosuje funkcjonalnie środki stylu retorycznego,

–   list otwarty, stosuje odpowiednie językowe środki perswazji,

–   opinię zawierającą wszystkie części kompozycyjne,

–   przeprosiny, nadaje im żartobliwy charakter,

–   zapis przeprowadzonego przez siebie wywiadu,

–   tekst reklamy, rozpoczyna go sloganem reklamowym,

–   artykuł problemowy,

  • przygotowuje   fragment scenopisu filmowego,
  • tworzy opis   obrazu, zawiera w nim interpretację znaczących elementów dzieła, przedstawia   własną ocenę.

 

 

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, którego osiągnięcia w znacznym stopniu wykraczają poza wymagania dopełniające i sytuują się na poziomie ponadprogramowym. Jego praca cechuje się samodzielnością i kreatywnością. Prezentuje wysoki poziom wiedzy i erudycji interdyscyplinarnej. Świadomie i funkcjonalnie posługuje się bogatym słownictwem terminologicznym. Samodzielnie analizuje i interpretuje teksty literatury pięknej, literatury faktu. Czyta, rozumie i wykorzystuje teksty popularnonaukowe, naukowe i publicystyczne. Potrafi analizować i interpretować dzieła malarskie z uwzględnieniem specyfiki środków języka malarskiego. Komentuje związki dzieła malarskiego z tekstem literackim. Formułuje problemy, proponuje sposoby ich rozwiązania. Tworzy bezbłędne pod każdym względem wypowiedzi ustne i pisemne. Odnosi sukcesy w konkursach przedmiotowych, publikuje swoje teksty.

 

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, którego wyniki nie osiągają poziomu wymagań koniecznych, w związku z tym nie jest w stanie wykonać zadań o niewielkim stopniu trudności. Brak wiedzy i umiejętności wyklucza osiągnięcie nawet minimalnego postępu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy

 

 

 

kryteria szczegółowe

 

LEKTURA   I INNE TEKSTY KULTURY, NAUKA O JĘZYKU

WYMAGANIA

 

konieczne

(ocena:   dopuszczający)

podstawowe

(ocena:   dostateczny)

rozszerzone

(ocena:   dobry)

dopełniające

(ocena:   bardzo dobry)

UCZEŃ

Stary Testament (Księga Rodzaju: Początki świata i ludzkości

  • wyodrębnia w   tekście kolejne dni stworzenia, odtwarza ich przebieg,
  • wskazuje w   tekście fragmenty wypowiedzi, odzwierciedlające styl biblijny,
  • cytuje   wypowiedź Boga do człowieka, próbuje ją odtworzyć własnymi słowami,

 

  • na podstawie   tekstu odtwarza przebieg stwórczego działania Boga,
  • wymienia   podstawowe cechy stylu biblijnego,
  • wymienia   przywileje i zadania, powierzone człowiekowi przez Boga,

 

 

  • wskazuje w   tekście elementy o znaczeniu symbolicznym,
  • nazywa cechy   stylu biblijnego, wskazuje ich przykłady w tekście,
  • wyjaśnia, jaki   jest człowiek stworzony przez Boga i określa jego miejsce w świecie,

 

  • wyjaśnia i   komentuje symboliczne znaczenia, wynikające z opisu aktu stworzenia świata,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się styl biblijny,
  • przedstawia i   komentuje relacje między Bogiem, człowiekiem i światem,

 

Spotkania ze sztuką.

Michał Anioł   Stworzenia Adama

 

  • wymienia i   nazywa elementy warstwy przedstawieniowej fresku,

 

  • opisuje sposób   pokazania poszczególnych elementów warstwy przedstawieniowej dzieła,

 

  • wskazuje środki   języka malarskiego (kolory, linie, płaszczyzny, kompozycję) omawia ich rolę w   tworzeniu znaczeń dzieła,

 

  •   zestawia obraz z   tekstem biblijnym, komentuje związek tematyczny i znaczeniowy obu dzieł,

Zbigniew Herbert Książka

 

  • łączy tytuł z Biblią,   wskazuje wersy, na podstawie których można dokonać takiego zestawienia,
  • podaje podstawowe   informacje o osobie mówiącej w wierszu,

 

  • rozpoznaje   personifikację jako sposób przedstawienia Biblii, uzasadnia tę opinię   odwołaniami do tekstu,
  • przedstawia w   wyczerpujący sposób osobę mówiącą w wierszu,

 

  • wyjaśnia, jaką   funkcję pełni personifikacja jako środek poetycki, przedstawiający Biblię,
  • charakteryzuje   styl wypowiedzi osoby mówiącej w wierszu,

 

  • wskazuje   metafory, występujące w wierszu, wyjaśnia ich znaczenie,
  • podaje   przykłady znanych mu nawiązań do Biblii, przedstawia znaczenie Biblii dla europejskiej kultury,

 

Nauka   o języku.

Cudzymi   słowami. O sztuce cytowania

  •   rozpoznaje w tekście cytaty,

 

  • poprawnie graficznie   zapisuje cytaty,

 

  •   wprowadza do własnej wypowiedzi cytaty,

 

  •   wprowadza do własnej wypowiedzi cytaty, opatruje   je przypisami,

 

Isabel Allende Dwa słowa (fragment)

 

  •   opowiada o swoich wrażeniach po przeczytaniu   utworu, próbuje sformułować ogólna opinię na jego temat, 
  •   przedstawia bohaterów opowiadania,

 

  •   układa pytania, dotyczące sensu opowiadania,
  •   wyjaśnia, na czym polegały niezwykłe umiejętności   głównej bohaterki opowiadania,

 

  •   formułuje wnioski na temat świata przedstawionego   w utworze,
  •   wskazuje fragmenty poświęcone roli słów,   komentuje je,

 

  • określa i komentuje sposób   prezentowania świata w opowiadaniu,
  • na podstawie opowiadania   wyjaśnia, jakie funkcje może pełnić język, podaje przykłady z tekstu,

 

Nauka   o języku.

Słownikowe A... B... C...

Rodzaje i funkcje słowników

  • zna podstawowe   rodzaje słowników,
  • sprawnie   odszukuje potrzebne mu hasła w słowniku,

 

  • wie, w jakich   słownikach szukać potrzebnych podstawowych informacji,
  • orientuje się w   budowie hasła słownikowego,

 

  • zna różne   rodzaje słowników specjalnych,
  • sprawnie i   poprawnie odczytuje hasło słownikowe,

 

  •   w swojej pracy korzysta z wszystkich rodzajów   słowników,
  •   sprawnie   i poprawnie odczytuje hasło słownikowe, rozumie zawarte w nim skróty,

 

Norman   Davies Europa (fragment)

  • na podstawie   tekstu odtwarza informacje o mitologicznej Europie, przedstawia ją,

 

  •   odtwarza treść   mitu o porwaniu Europy,

 

  •   wyjaśnia   pochodzenie nazwy Europa,

 

  • na podstawie   tekstu wyjaśnia symboliczne znaczenie mitu o porwaniu Europy,

 

Rozmowy na koniec wieku 3 (fragment). Z prof.   Januszem Tazbirem o Europie

  • określa główny   temat rozmowy,
  • na podstawie   wzoru pisze notatkę encyklopedyczną,

 

 

 

 

  •   wymienia przywołanych w rozmowie polskich pisarzy, wskazuje   zagadnienia, które poruszali,
  •   samodzielnie   tworzy notatkę encyklopedyczną,

 

 

 

 

 

  •   odróżnia fakty   od opinii, podaje ich przykłady z tekstu,
  •   samodzielnie   tworzy notatkę encyklopedyczną,    zachowuje zwięzłość i spójność tekstu,

 

 

  • nazywa wartości   wspólne dla Europejczyków, przyporządkowuje je do odpowiednich kręgów   kulturowych,
  • tworzy notatkę   encyklopedyczną, hierarchizuje w niej informacje, zachowuje zwięzłość i   spójność tekstu,

Nauka   o języku.

Zacytować   czy zrelacjonować? Mowa niezależna i zależna

 

  • zapisuje poprawnie   graficznie mowę niezależną,

 

 

  •   przekształca   poprawnie mowę zależną w niezależną,

 

 

  •   przekształca poprawnie   mowę zależną w niezależną i odwrotnie, przestrzega zasad zapisu,
  •   poprawnie i funkcjonalnie stosuje w wypowiedziach   mowę zależną i niezależną,

 

Jan Parandowski Mitologia (fragment Dwanaście   prac Heraklesa)

 

  •   podaje imiona bogów przedstawionych w micie, we   wskazanych źródłach szuka informacji z nimi związanych,
  •   przedstawia Heraklesa, wykorzystuje podstawowe   informacje, dotyczące tego bohatera,
  •   wymienia wszystkie prace Heraklesa,

 

  •   przedstawia rolę, którą odegrali bogowie w życiu   Heraklesa,
  •   przedstawia Heraklesa z punktu widzenia wybranej   postaci z mitu,
  •   opowiada szczegółowo o wybranej pracy Heraklesa,

 

  •   ze znanych mitów podaje przykłady wpływu bogów na   życie ludzi,
  •   ocenia Heraklesa, przedstawia argumenty   uzasadniające ocenę,
  •   ocenia, które zadanie Heraklesa było   najtrudniejsze, uzasadnia swą opinię,

 

  • wyjaśnia, jak i   dlaczego mity przedstawiały związki świata bogów i świata ludzi,
  • wyjaśnia, jakie   postawy człowieka może symbolizować postać Heraklesa,
  • odnosi treść   mitu do współczesności, wskazuje zadania dla współczesnego Heraklesa,

Nauka o języku.

Nec   Hercules contra plures, czyli siła złego na jednego.

Frazeologizmy

 

  •   objaśnia znaczenia frazeologizmów pochodzących z   mitologii,
  •   w podanych przykładach wskazuje poprawne związki frazeologiczne,   układa z nimi zdania,

 

  • korzystając z odpowiedniego   słownika, wyjaśnia znaczenie podanych frazeologizmów,
  •   poprawia błędy w podanych przykładach związków   frazeologicznych,

 

  •   podaje przykłady sytuacji, w których można użyć   wskazanych frazeologizmów,
  •   wyjaśnia mechanizm powstawania błędów w podanych   związkach frazeologicznych, poprawia te błędy,

 

  •   wyjaśnia, w jakim celu używamy frazeologizmów w   wypowiedziach, jakie efekty może przynieść ich wykorzystanie,
  •   stosuje celowo    w wypowiedziach prawidłowe związki frazeologiczne,

 

Agatha   Christie

12   prac Herkulesa

 

  •   krótko przedstawia głównego bohatera, tworzy   wizytówkę tej postaci,
  •   opowiada o przyczynach, przebiegu i rezultatach   wybranego zadania, którym zajmował się główny bohater,

 

  •   charakteryzuje bohatera, przywołując opinie innych na jego   temat,
  •   ocenia, które z zadań Herkulesa Poirota było   najciekawsze, uzasadnia swą opinię,

 

 

  •   na podstawie wybranego wydarzenia przedstawia tok   myślenia bohatera,
  •   przedstawia i omawia związek rozwiązywanych przez detektywa   spraw z mitologiczną opowieścią o Heraklesie,

 

  • przedstawia Herkulesa Poirota jako określony typ postaci, obecny w   literaturze popularnej,
  • przedstawia cechy powieści detektywistycznej, tworzy instrukcję, jak   napisać dobry utwór tego rodzaju,

 

Pieśń o Rolandzie   (fragmenty)

  • odtwarza   okoliczności (czas, miejsce, przyczyny, walczące strony), w jakich doszło do   bitwy, przedstawionej w utworze,
  • opisuje wygląd   tytułowego bohatera,
  • przedstawia   okoliczności śmierci Rolanda,
  • formułuje   podstawowe zasady kodeksu rycerskiego,

 

  • wyodrębnia   kolejne epizody bitwy, odtwarza jej przebieg,
  • charakteryzuje   głównego bohatera,
  • odtwarza   zachowanie, gesty, rekwizyty towarzyszące śmierci Rolanda,
  • formułuje   zasady kodeksu rycerskiego,

 

  •   opowiada o   przebiegu bitwy z punktu widzenia wybranego bohatera utworu,
  •   nazywa wartości,   które tytułowy bohater uważał za najważniejsze, przytacza fragmenty tekstu z   tym związane,
  •   wskazuje   realistyczne, fantastyczne, symboliczne okoliczności śmierci Rolanda,
  •   porównuje   średniowiecznego rycerza z antycznym herosem,

 

  • komentuje   literackie sposoby przedstawienia bitwy, wskazuje środki dynamizujące   wypowiedź i przedstawiające przeżycia bohaterów,
  • przedstawia   Rolanda jako wzorzec osobowościowy rycerza,
  • wyjaśnia   symboliczne znaczenia, zawarte w opisie śmierci Rolanda,
  • ocenia z punktu   widzenia człowieka współczesnego zasady kodeksu rycerskiego,

 

Henryk Sienkiewicz Krzyżacy

  •   przygotowuje   wzorcowe głośne czytanie fragmentu powieści,
  • tworzy plan   wybranego wątku powieści,
  • przedstawia i   krótko charakteryzuje wybraną postać z powieści,
  • wskazuje   rycerstwo polskie i krzyżackie jako bohaterów zbiorowych powieści,
  • odróżnia   rzeczywiste i fikcyjne miejsca wydarzeń, podaje przykłady z tekstu,
  • w opisie bitwy   pod Grunwaldem wskazuje i nazywa podstawowe środki stylistyczne, próbuje   określić ich funkcję,

 

  • przygotowuje   wzorcowe głośne czytanie fragmentu powieści, który uważa za najciekawszy,
  • tytułuje   wszystkie wątki powieści, streszcza jeden z nich,
  • z punktu   widzenia wybranego bohatera powieści przedstawia i charakteryzuje dowolną   postać z utworu,
  • wymienia   bohaterów należących do obu grup rycerskich,
  • podaje   przykłady postaci historycznych, wyjaśnia krótko, kim byli ci bohaterowie,
  • w opisie bitwy   pod Grunwaldem wskazuje i nazywa istotne środki stylistyczne, określa ich   funkcję,

 

 

  • przygotowuje   wzorcowe głośne czytanie fragmentu powieści, który uważa za najciekawszy,   uzasadnia swą opinię,
  • przedstawia i   komentuje sposób łączenia wątków w utworze, podaje przykłady z tekstu,
  • wyjaśnia, którą   postać z powieści można nazwać bohaterem dynamicznym, wyjaśnia dlaczego,   charakteryzuje go,
  • podaje   przykłady wydarzeń, w których dochodzi do konfrontacji bohaterów zbiorowych,
  • podaje   przykłady składników świata przedstawionego o charakterze historycznym i   fikcyjnym,
  • analizuje język   opisu bitwy pod Grunwaldem,

 

  • przygotowuje   nagranie radiowej powieści w odcinkach złożone z najbardziej emocjonujących   scen,
  • wyjaśnia, czym   różni się akcja od fabuły utworu, wskazuje przykłady wydarzeń epizodycznych,   retrospekcji, epilogu,
  • dokonuje charakterystyki   porównawczej wybranych bohaterów powieści,
  • określa sposoby   przedstawienia przez narratora bohaterów zbiorowych, wyjaśnia cel, który   dzięki tym sposobom został osiągnięty,
  • wyjaśnia,   dlaczego utwór jest powieścią historyczną,   
  • analizuje i interpretuje   opis bitwy pod Grunwaldem,

 

Nauka o   języku.

Drzewiej   bywało... Archaizmy i   archaizacja

 

  • rozpoznaje w   tekście archaizmy,

 

 

  • rozpoznaje w   tekście archaizmy, próbuje określić ich typy,

 

  •   wyjaśnia,   czym są archaizmy, rozróżnia ich typy, wskazuje przykłady w tekście,
  • wyjaśnia, na   czym polega archaizacja, jakim celom służy,

 

Spotkania   ze sztuką.

Jan Matejko Bitwa pod Grunwaldem

 

  •   wymienia   elementy warstwy przedstawieniowej obrazu, łączy je z tematem dzieła,
  • prezentuje   malarskie sposoby przedstawienia wybranych postaci obrazu,

 

  • omawia   wykorzystane przez artystę środki języka malarskiego, wyjaśnia ich funkcję,

 

  • wskazuje i   komentuje przyczyny i efekty sposobu kreowania przez artystę malarskiej wizji   historycznego wydarzenia,

 

Andrzej Sapkowski Granica   możliwości (fragment)

  • prezentuje   główne elementy świata przedstawionego w utworze,
  • wyjaśnia, jaki   był cel wyprawy opisanej w utworze,
  •   określa   charakterystyczne cechy języka, którym posługuje się wybrany bohater,

 

  •   wymienia   uczestników wyprawy, przedstawia ich,
  •   określa motywy,   które skłoniły bohaterów do udziału w ekspedycji,
  •   analizuje język,   którym posługuje się wybrana postać z utworu,
  • określa relacje   łączące bohaterów utworu,
  • ocenia pobudki,   którymi kierowali się poszczególni bohaterowie biorący udział w wyprawie,
  • rozpoznaje   stylizację w utworze, nazywa jej rodzaje,

 

 

  • wyjaśnia,   dlaczego opowiadanie należy do utworów fantasy,
  • przedstawia i   komentuje postawy życiowe, reprezentowane przez bohaterów,
  • wyjaśnia, czemu   służy zastosowana w utworze stylizacja językowa,

 

Nauka o języku

Składniowe   łamigłówki.   Wypowiedzenia wielokrotnie złożone

 

  • przekształca   podane zdania pojedyncze w wielokrotnie złożone,

 

  • rozpoznaje i   tworzy zdania wielokrotnie złożone,

 

  • rozpoznaje i   tworzy różne rodzaje zdań wielokrotnie złożonych,

 

  •   świadomie i   celowo stosuje w wypowiedziach różne rodzaje zdań wielokrotnie złożonych,

Jan Twardowski Trochę plotek o świętych

 

 

  • wprowadza do   tekstu wiersza znaki interpunkcyjne, odczytuje zgodnie z nimi głośno tekst,

 

  • wymienia niektóre   określenia prezentujące bohaterów wiersza, próbuje wyjaśnić ich znaczenie,
  •   wskazuje   przykłady kolokwializmów i paradoksów; wyjaśnia, jakie znaczenia zostały   dzięki nim wyeksponowane,
  •   omawia poetyckie   sposoby przedstawiania bohaterów, wyjaśnia wynikające z nich znaczenia,
  • na podstawie   tekstu wyjaśnia, jakie funkcje pełniła tytułowa katedra w czasach   średniowiecza,
  • z podanych   propozycji wybiera te, które wskazują cechy wspólne gotyckich świątyń i   wielkich dzieł literackich,

Wiktor Hugo Katedra Marii   Panny w Paryżu (fragment)

 

  • na podstawie   tekstu opisuje fasadę katedry,
  • z podanych   propozycji wybiera te, które wskazują cechy wspólne gotyckich świątyń i   wielkich dzieł literackich, uzasadnia swój wybór,

 

  • z punktu   widzenia paryskiego przewodnika opisuje fasadę katedry,
  • próbuje   samodzielnie wskazać wspólne cechy gotyckich świątyń i wielkich dziel   literackich,

 

  • wyjaśnia, jakie   symboliczne funkcje pełniła główna fasada katedry,
  • porównuje   literacki opis katedry z podanymi dziełami malarskimi,

 

Nauka o języku.

Kropka,   kreska, kropka, czyli interpunkcyjne SOS

Interpunkcja w wypowiedzeniach

 

  •   zna najczęściej   stosowane znaki interpunkcyjne, stara się je stosować w praktyce,

 

  • zna wszystkie   znaki interpunkcyjne, stara się je stosować w praktyce,

 

  • stosuje   poprawnie wszystkie znaki interpunkcyjne,

 

  • stosuje   poprawnie wszystkie znaki interpunkcyjne ze świadomością funkcji, które   pełnią,

 

Miron Białoszewski Fioletowy gotyk

 

  • wyodrębnia w   tekście wiersza obrazy poetyckie,
  • na podstawie   wzoru pisze podanie,

 

  • korzystając z   podanych propozycji, wyjaśnia znaczenie niektórych metafor tworzących obrazy   poetyckie,
  • pisze   samodzielnie podanie,

 

 

  • próbuje   samodzielnie wyjaśnić znaczenia wynikające z metaforyki utworu,
  • pisze   samodzielnie podanie, stosuje właściwy układ graficzny zapisu,

 

 

  • dostrzega różne   perspektywy, z których patrzy osoba mówiąca, wyjaśnia znaczenie tego zabiegu,
  •   pisze podanie,   przestrzega wszystkich wyznaczników tej formy wypowiedzi,

 

Irving Stone Udręka i ekstaza (fragment)

 

  • wymienia etapy   pracy nad posągiem,
  • wskazuje   nawiązania do biblijnej opowieści,

 

 

  • na podstawie   tekstu opisuje sposób pracy Michała Anioła,
  • wyjaśnia,   dlaczego biblijny Dawid stał się postacią przedstawioną przez artystę,

 

  • na podstawie   tekstu przedstawia przeżycia twórcy w czasie rzeźbienia,
  • omawia wzorce,   do których odwoływał się w swej pracy Michał Anioł,

 

  • relacjonuje i   komentuje przebieg procesu twórczego przedstawionego w tekście,
  • na podstawie   tekstu i innych źródeł wyjaśnia, z czego wynika i na czym polega niezwykłość   rzeźby Michała Anioła,

 

Nauka   o języku.

Od mecenasa do sponsora

Zapożyczenia w języku polskim

 

  •   rozpoznaje   wyraźne zapożyczenia w tekście; wie, w jakim słowniku szukać informacji na   ich temat,
  • zastępuje zapożyczenia wyrazami rodzimymi, korzysta z   odpowiedniego słownika,

 

 

  • przekształca   tekst, zastępując zapożyczenia wyrazami rodzimymi, zachowuje jego spójność i   logikę,

 

  •   świadomie i   celowo stosuje zapożyczenia, zna i stosuje zasady ich używania,

Jan   Kochanowski Na swoje księgi;   O żywocie ludzkim

 

  •   korzystając z   przypisów, przekłada tekst na język współczesny,
  •   przedstawia   podstawowe wiadomości na temat twórczości Jana Kochanowskiego,

 

  • określa   tematykę fraszek, ustala, kim może być osoba mówiąca,
  • wymienia utwory   Jana Kochanowskiego, potrafi określić ich gatunek i tematykę,

 

  • odtwarza sposób   myślenia i wartościowania zawarty w obu fraszkach,
  • wyjaśnia,   dlaczego Jana Kochanowskiego można nazwać humanistą,

 

  • rozpoznaje   motyw teatru świata, tłumaczy jego znaczenie,
  • zbiera   wiadomości dotyczące twórczości Jana Kochanowskiego; porządkuje je,   prezentuje,

 

Wisława Szymborska Utopia

  • wyjaśnia   znaczenie słowa utopia, tworzy z nim poprawne związki wyrazowe,
  • wypisuje z   tekstu nazwy własne, ustala, czego dotyczą,

 

  • podaje   przykłady obrazujące, co może być utopią,
  • wyjaśnia sposób   tworzenia nazw własnych w utworze,

 

  • wyjaśnia, o jakiej utopii jest mowa w wierszu,
  • łączy nazwy własne, użyte w tekście, ze sposobem   myślenia człowieka,

 

 

  • wyjaśnia   metaforykę wiersza, wykorzystuje podane znaczenie metafor do sformułowania   znaczeń tekstu,
  • odtwarza   refleksje osoby mówiącej na temat wartości w życiu człowieka, przedstawia   własną opinię na ten temat,

 

Stanisław Barańczak Południe

  • formułuje   pytania do tekstu,
  • dostrzega   niezwykłość graficznego zapisu tekstu, próbuje wyjaśnić jego związek z   tematyką wiersza,

 

  • z podanych   propozycji hipotez interpretacyjnych wybiera tę, którą uważa za najtrafniejszą,
  • wyjaśnia   związek graficznego zapisu tekstu z tytułem i tematyka utworu,

 

  • próbuje   samodzielnie sformułować hipotezę interpretacyjną dotyczącą znaczeń tekstu,
  • z podanych   propozycji wybiera znaczenia metafor występujących w wierszu,

 

  • przedstawia   własną propozycję interpretacji utworu,
  • wyjaśnia   znaczenie metafor, występujących w utworze,

 

Molier Skąpiec

  • wybiera z   tekstu fragmenty, na podstawie których można nazwać cechy charakteru i   osobowości głównego bohatera, próbuje je komentować,
  • wymienia   członków rodziny, krótko ich przedstawia,
  • wskazuje   fragmenty, które uznaje za komiczne, próbuje określić źródło komizmu,
  • pisze   zawiadomienie o klasowej inscenizacji fragmentów Skąpca,

 

  •   określa stosunek   głównego bohatera do różnych wartości, popiera swą opinię przykładami z   tekstu,
  •   przedstawia i   opisuje relacje łączące członków rodziny,
  •   podaje z tekstu   przykłady komizmu postaci, sytuacji, słowa,
  •   pisze   opowiadanie, w którym bohaterem jest uwspółcześniona postać skąpca,

 

  • odtwarza opinie   innych bohaterów o tytułowej postaci, komentuje je,
  • określa i   ocenia więzi emocjonalne między członkami przedstawionej rodziny,
  • omawia różne   rodzaje komizmu wykorzystane w utworze, określa ich rolę i cel,
  •   tworzy   charakterystykę głównego bohatera,

 

  •   omawia i   komentuje sposób przedstawienia postaci w dramacie, wyjaśnia, na czym polega   komedia charakterów,
  •   uogólnia sądy o   ludziach przedstawionych w utworze,
  •   wyjaśnia, na   czym polega komizm jako kategoria estetyczna, wykorzystuje odwołania do   tekstu,
  •   proponuje   uwspółcześnioną wersję Skąpca,

Ignacy Krasicki Hymn do miłości ojczyzny

 

 

  •   rozpoznaje   adresata utworu,
  •   rozpoznaje tezę   zawartą w utworze, formułuje ją własnymi słowami,
  •   przypomina, czym   cechuje się hymn jako gatunek liryczny,
  •   pod kierunkiem   nauczyciela pisze rozprawkę,

 

  • wskazuje w   tekście apostrofę; określa charakter adresata,
  • wskazuje wersy   o charakterze argumentacyjnym, odtwarza ich zawartość treściową,
  • wyjaśnia,   dlaczego utwór reprezentuje hymn jako gatunek liryczny,
  • pisze   samodzielnie rozprawkę, gromadzi wystarczające do udowodnienia tezy   argumenty,
  • dostrzega i   wyjaśnia związek adresata z tonacją uczuciową wiersza,
  • określa   kompozycję utworu, wydziela w niej tezę, argumenty, konkluzję, komentuje   związek kompozycji z tematem,
  • wyjaśnia   związek gatunku utworu z jego tematyką,
  • pisze   rozprawkę, hierarchizuje argumenty, zbiera wnioski,

 

  • określa osobę   mówiącą w wierszu, ustala, w czyim imieniu się wypowiada i jaki jest jej   związek z adresatem, rozpoznaje lirykę zwrotu do adresata,
  • określa styl   utworu, dostrzega i nazywa językowe środki, wpływające na cechy tego stylu,
  • podaje   przykłady innych utworów reprezentujących gatunek hymnu; zestawia je z   tekstem Krasickiego, wskazuje podobieństwa i różnice,
  • pisze   rozprawkę, realizuje wszystkie cechy tej formy wypowiedzi,

 

Ignacy Krasicki Bajki (wybór)

  • odtwarza   własnymi słowami treść poznanych bajek,
  • wie, że pod   postaciami zwierzęcych bohaterów przedstawieni zostali ludzie,
  • cytuje   fragmenty, z których wynika pouczenie,
  • wymienia cechy   bajki jako gatunku literackiego,

 

 

 

  • formułuje   tematy kolejnych bajek,
  • wie, czym jest   alegoria, wskazuje jej przykłady w tekstach bajek,
  • wyjaśnia, czym   jest morał, wskazuje jego przykłady z tekstów,
  • wyjaśnia,   dlaczego poznane utwory reprezentują bajkę jako gatunek literacki,

 

  • dzieli poznane   bajki ze względu na podejmowany przez nie temat,
  • wyjaśnia, na   czym polega i z czego wynika alegoryczny charakter bajek,
  • wyjaśnia rolę   morału w bajkach,
  • wie, że bajka   jest gatunkiem pogranicznym, wskazuje cechy epickie i liryczne,

 

  • uogólnia   spostrzeżenia związane z tematyką bajek Krasickiego,
  • uogólnia sądy   na temat bohaterów bajek,
  •   wyjaśnia, na   czym polega i z czego wynika dydaktyczny charakter bajek,
  •   omawia bajkę   jako gatunek literacki, rozróżnia bajki epigramatyczne i narracyjne,

 

Zofia Kossak-Szczucka Obiad czwartkowy

  • odtwarza   podstawowe informacje o obiadach czwartkowych (miejsce, czas, cel,   uczestnicy),

 

  • wymienia   wszystkich uczestników obiadów czwartkowych, przedstawia ich,

 

  • zbiera i   przedstawia dodatkowe informacje o uczestnikach obiadów czwartkowych i przebiegu   ich spotkań,

 

  • wyjaśnia, na   czym polegała ważna dla polskiej kultury rola obiadów czwartkowych,

Nauka   o języku

Na   pomoc Matejce i Sapiesze, czyli stąpanie po kruchym lodzie...

O odmianie nazwisk

  • zna podstawowe   reguły odmiany nazwisk, stara się je stosować w praktyce,

 

  • stara się   poprawnie odmieniać nazwiska,
  • zna reguły   odmiany nazwisk, stosuje je w praktyce,

 

  • poprawnie   odmienia wszystkie typy nazwisk,

 

 

Adam Mickiewicz Świteź

 

  • odtwarza główne   wydarzenia utworu,
  • wymienia   bohaterów utworu, dzieli je na postaci fantastyczne i realistyczne,
  • przypomina   główne cechy ballady,
  • wskazuje i   nazywa podstawowe środki poetyckie służące do przedstawienia elementów   krajobrazu,

 

  • porządkuje   wydarzenia przedstawione w utworze, dzieli je na fantastyczne i realistyczne,
  • określa postawy   bohaterów przedstawionych w retrospekcji z punktu widzenia dobra i zła,
  • wskazuje cechy   ballady w utworze,
  • dostrzega   różnorodność zastosowanych środków poetyckich, nazywa środki budujące   nastrój, określa ten nastrój,

 

  • rozróżnia dwa   plany czasowe w utworze, przyporządkowuje im odpowiednie wydarzenia,
  • określa postawy   bohaterów i narratora wobec rzeczywistości,
  • wskazuje w   utworze cechy różnych rodzajów literackich,
  • wskazuje   przykłady środków poetyckich związanych z wrażeniami plastycznymi i akustycznymi   tworzącymi nastrój, omawia ich funkcję,

 

  • wie, czym jest   retrospekcja; wyjaśnia, czemu służy w toku narracji i jakie skutki wywołuje,
  • komentuje, w   jaki sposób ukazany został problem winy i kary w utworze,
  • przedstawia   balladę jako gatunek literacki,
  • analizuje język   utworu, łączy swe spostrzeżenia z tematyką i gatunkiem utworu,

 

Nauka   o języku.

Gdziekolwiek   będziesz...

Nazwy miejscowe i ich odmiana

 

  •   stosuje poprawną   odmianę popularnych i często używanych nazw miejscowych,
  • stara się   stosować poprawną odmianę nazw miejscowych,

 

  • poprawnie   odmienia nazwy miejscowe,

 

  • zna reguły   odmiany nazw miejscowych, poprawnie stosuje je w praktyce,

 

Adam Mickiewicz Do M***

 

  • określa, kim   może być osoba mówiąca i adresat utworu, przywołuje odpowiednie fragmenty   tekstu,
  • dostrzega   rytmiczność utworu, próbuje ustalić, z czego ona wynika,

 

  • nazywa relacje   łączące osobę mówiącą i adresata, popiera swe ustalenia przykładami z tekstu,
  • omawia układ   rymów, budowę strof, wskazuje te elementy jako sposób rytmizacji utworu,

 

 

  • określa   sytuację liryczną, wyodrębnia zdarzenia i sytuacje, o których mówi podmiot   liryczny,
  • wymienia   wszystkie sposoby rytmizacji tekstu,

 

  • omawia stan   psychiczny osoby mówiącej, nazywa jej uczucia, łączy tekst z biografią poety,   podaje argumenty,
  • omawia sposoby   rytmizacji tekstu; wyjaśnia, jak wpływa ona na nastrój i przedstawiane   emocje,

 

Juliusz Słowacki Hymn

 

  • wybiera   fragmenty opisujące przestrzeń, wydobywa z nich znaczenia dosłowne,
  • ustala, kim   może być osoba mówiąca, uzasadnia swą opinię przykładami  z tekstu,
  • rozpoznaje   refren w utworze, wyjaśnia jego rolę,

 

  • wyodrębnia   obrazy poetyckie, związane z przestrzenią, ustala ich zawartość,
  • wskazuje   fragmenty mówiące o przeszłości i przyszłości bohatera lirycznego, komentuje   je,
  • analizuje   budowę tekstu, wskazuje powtarzające się elementy,

 

  • analizuje   sposób tworzenia obrazów poetyckich związanych z przestrzenią, 
  • określa stan   psychiczny i emocje bohatera; ustala, czym są spowodowane,
  • omawia   kompozycję wewnętrzną i budowę wiersza, łączy je z nastrojem utworu,

 

 

  • określa   symboliczny charakter przestrzeni, łączy ją z emocjami osoby mówiącej,
  • zna pojęcie   liryki osobistej; wyjaśnia, dlaczego utwór należy do tego typu liryki,
  • analizuje   budowę i kompozycję wewnętrzną, zestawia je ze stylem wypowiedzi poetyckiej,   formułuje wnioski,

 

Spotkania ze sztuką. Caspar David Friedrich Wędrowiec   nad morzem chmur

 

  • wymienia   elementy przedstawione na obrazie, opisuje widok, który roztacza się przed   patrzącym,
  • wskazuje   podstawowe środki języka malarskiego, wykorzystane w dziele,

 

  • wskazuje   elementy, które mogą mieć znaczenia symboliczne, próbuje ustalić te   znaczenia,
  • wskazuje   podstawowe środki języka malarskiego wykorzystane w dziele, próbuje odczytać   wynikające z nich znaczenia,

 

  • wyjaśnia   symboliczne znaczenia elementów, przedstawionych na obrazie,
  • analizuje   kompozycję obrazu, wyjaśnia wynikające z niej znaczenia przenośne,

 

 

  • przedstawia   dosłowne i symboliczne znaczenia dzieła,
  • wskazuje i nazywa zasady kompozycyjne, którym   podporządkowane jest dzieło, określa wynikające z kompozycji znaczenia,

 

Juliusz Słowacki Testament mój

 

  • wskazuje wersy,   w których poeta mówi o swoim życiu, na ich podstawie odtwarza konkretne   informacje,
  • wskazuje   fragmenty, ujawniające adresatów wypowiedzi,
  • komentuje wersy   dotyczące życia bohatera, zestawia je z informacjami biograficznymi   dotyczącymi poety,
  • wskazuje   adresata konkretnego i uogólnionego,

 

  • wskazuje wersy   mówiące o twórczości, wyjaśnia ich metaforykę,
  • odtwarza treść   nakazów i próśb skierowanych do adresatów, komentuje je,

 

 

  • przedstawia   portret człowieka i artysty wpisany w tekst,
  • komentuje refleksje   dotyczące wpływu twórczości na potomnych,

 

 

Cyprian Norwid   Za wstęp (Ogólniki)

 

  • własnymi   słowami odtwarza treść kolejnych strof,
  • wskazuje, co   niezwykłego dostrzega w budowie i zapisie utworu,

 

 

  • określa, o   jakich etapach życia człowieka mówi wiersz, podaje cytaty z tekstu,
  • omawia warstwę   interpunkcyjną utworu, próbuje określić efekty uzyskane za pomocą znaków   interpunkcyjnych,

 

  •   wyjaśnia   znaczenie metafor przedstawiających etapy życia człowieka,
  •   analizuje język   poetycki utworu, formułuje wnioski,
  • odtwarza   poglądy poety na temat roli poezji, wskazuje, które wartości uznaje on za   najważniejsze,
  • przedstawia   nowatorstwo formy i języka utworu,

 

Bolesław Prus Kamizelka

  •   odtwarza   przebieg wydarzeń przedstawionych w utworze,
  •   wypisuje i   porządkuje informacje o wszystkich bohaterach utworu,

 

  • porządkuje   informacje na temat elementów świata przedstawionego,
  • przedstawia   bohaterów utworu, posługuje się odpowiednimi cytatami,

 

  • wyjaśnia,   dlaczego utwór ma charakter realistyczny,
  • omawia relacje   i uczucia łączące głównych bohaterów,

 

  • wyjaśnia, w   jaki sposób prezentacja świata przedstawionego podporządkowana została   wymogom gatunku,
  • na podstawie   tekstu uogólnia refleksje na temat związków między ludźmi,

 

Bolesław   Prus Kroniki (fragment)

 

  • formułuje temat   tekstu,
  • wskazuje słowa   i wypowiedzi charakterystyczne dla języka potocznego, próbuje ustalić cel ich   użycia w tekście przez autora,
  • pisze   sprawozdanie z wydarzenia, którego był świadkiem lub uczestnikiem,

 

  • formułuje   problemy, poruszane w tekście,
  • wskazuje   zastosowane środki stylistyczne, określa ich funkcję,
  • pisze   sprawozdanie, próbuje stosować funkcjonalny styl wypowiedzi,

 

 

  • odtwarza opinie   i oceny autora tekstu,
  • nazywa   najważniejsze cechy stylu autora, popiera je przykładami,
  • pisze artykuł   związany tematycznie ze wskazanymi problemami,

 

  • wyjaśnia,   dlaczego tekst ma charakter publicystyczny,
  • charakteryzuje   styl tekstu, zwraca uwagę na jego specyficzne cechy,
  • pisze artykuł   poruszający problemy, które uznaje za ważne,

 

Gatunki dziennikarskie

  • na podstawie   informacji wstępnych wylicza najważniejsze zadania tekstów prasowych,
  • przedstawia   ostatnio przeczytane teksty prasowe, określa ich tematykę,

 

  • rozpoznaje   podstawowe gatunki prasowe,
  •   próbuje   ocenić przeczytane ostatnio teksty prasowe,
  • rozróżnia gatunki   prasowe, zna ich podstawowe cechy, rozpoznaje je w tekstach,
  • wartościuje   przeczytane ostatnio teksty prasowe,

 

  • wskazuje   różnice między tekstem literackim a tekstem dziennikarskim,
  • komentuje,   ocenia i wartościuje poznawane samodzielnie teksty prasowe,

 

Ryszard Kapuściński Jeszcze dzień życia   (fragment)

 

  • streszcza poznany fragment reportażu,
  • wyodrębnia z tekstu fragmenty opisowe; ustala, czego   dotyczą,
  • wymienia podstawowe cechy reportażu jako gatunku,
    • wskazuje   najważniejsze wydarzenia, ustala powiązania przyczynowo-skutkowe między nimi,
    • we fragmentach   opisowych wskazuje i nazywa środki językowe, określa ich funkcję,
    • wyjaśnia, czym   cechuje się reportaż jako gatunek, podaje przykłady utworów,
    • na podstawie   przedstawionych wydarzeń określa tematykę i problematykę reportażu,
    • wyodrębnia z   tekstu dygresje, ustala, czego dotyczą, jaką pełnią rolę w tekście,
    • rozpoznaje   cechy stylu publicystycznego,
    • komentuje,   jakie prawdy ogólne i refleksje można sformułować po zapoznaniu się z treścią   reportażu,
    • charakteryzuje   styl reportażu Kapuścińskiego,
    • porównuje styl   publicystyczny ze stylem naukowym, formułuje wnioski,

 

Kazimierz Przerwa Tetmajer O Panu Jezusie i   zbójnikach

 

  •   wymienia   bohaterów opowiadania, proponuje zasadę ich podziału,
  •   wyodrębnia   wyrazy gwarowe, próbuje je wyjaśnić na podstawie kontekstu,

 

  • przedstawia   wydarzenia utworu, dzieli je na realistyczne i fantastyczne,
  • tłumaczy   fragmenty zdań, w których występuje stylizacja gwarowa,

 

  • wyodrębnia   punkt kulminacyjny, określa kompozycję utworu,
  • rozpoznaje   różne sposoby stylizacji gwarowej, podaje ich przykłady z tekstu,

 

 

  • formułuje   problematykę utworu, omawia różnice między sprawiedliwością ludzką a Boską,
  • rozumie całość   tekstu, tłumaczy go na język literacki, wyjaśnia, na czym polega i czemu służy   stylizacja gwarowa,

 

Nauka o języku.

Jak głowa, taka mowa

Gwary i dialekty

 

  • rozróżnia język   ogólny i gwarowy,
  •   wyjaśnia   znaczenie najczęściej spotykanych regionalizmów,

 

  • rozpoznaje   cechy języka własnego regionu,

 

 

 

  • wyjaśnia, jakie   znaczenie dla kultury narodowej mają regionalne odmiany języka

 

Stefan Żeromski Siłaczka (fragmenty)

 

  • odtwarza   historię życia Pawła Obareckiego, porządkuje chronologicznie wydarzenia z nim   związane,
  • odtwarza, w   jaki sposób Obarecki ocenił życiowe wybory Stasi Bozowskiej,

 

  • przypomina,   jakie idee chciał początkowo realizować bohater, podaje przyczyny, dla   których z nich zrezygnował,
  • próbuje ocenić   życiowe wybory bohaterów,

 

  • porównuje   postawy życiowe Obareckiego i Bozowskiej,
  • ocenia życiowe   wybory bohaterów, popiera swą ocenę argumentami,

 

 

  • dostrzega   ironię narratora, wyjaśnia jej znaczenie dla oceny postawy Obareckiego,
  • uogólnia   refleksje na temat życiowych wyborów człowieka, ich przyczyn i skutków,

 

Bolesław Leśmian Dziewczyna

 

  • odtwarza   własnymi słowami historię opowiedzianą w utworze,
  • prezentuje   swoje wrażenia związane z poznanym tekstem,

 

  • wyodrębnia   realistyczne i fantastyczne elementy przedstawionego świata,
  • wymienia   neologizmy, ustala, od jakich wyrazów pochodzą i co oznaczają,

 

  • wyjaśnia   symboliczne znaczenia elementów świata przedstawionego w utworze,
  • określa nastrój   utworu; wskazuje i nazywa środki językowe, dzięki którym został on stworzony,  
  • komentuje,   jakie postawy wobec świata zaprezentowane są w tekście, określa postawę osoby   mówiącej wobec nich,
  • analizuje język   utworu, wskazuje jego specyficzne cechy,

 

Maria   Pawlikowska-Jasnorzewska Wiersze   (wybór)

  •   określa ogólną   tematykę wszystkich wierszy,
  •   wskazuje   elementy wypowiedzi pozwalające określić osobę mówiącą,
  •   wskazuje i   nazywa podstawowe środki języka poetyckiego,

 

 

  •   konkretyzuje   temat każdego utworu,
  •   określa osobę   mówiącą,
  •   wskazuje i   nazywa podstawowe środki języka poetyckiego, określa ich znaczenie dla   tekstu,

 

  •   wskazuje wspólne   elementy tematyczne utworów,
  •   nazywa emocje,   określa stan uczuciowy osoby mówiącej,
  •   wyodrębnia   obrazy poetyckie, omawia sposoby ich kreowania,
  • łączy tematykę utworów z poezją o tematyce   uczuciowej, podaje przykłady innych, podejmujących ją twórców,
  • opisuje sytuacje liryczne zobrazowane w wierszach,   łączy z nimi stany uczuciowe osoby mówiącej,
  • dostrzega puenty, komentuje ich rolę w budowaniu   znaczeń całości,

 

Magdalena Samozwaniec Maria   i Magdalena (fragment)

  • wymienia uczestników   spotkania, przedstawia ich,
  • na podstawie wzoru pisze   CV,
  • przedstawia   twórców biorących udział w spotkaniu, gromadzi o nich dodatkowe informacje,
  • pisze   samodzielnie CV,

 

  • przedstawia   realia życia literackiego zaprezentowane w utworze,
  • pisze CV,   zachowuje formę graficzną tej formy wypowiedzi,

 

  • odczytuje intencje wypowiedzi bohaterów,
  • pisze CV, realizuje wszystkie wymogi tej formy   wypowiedzi,

 

Konstanty Ildefons Gałczyński Prośba o wyspy   szczęśliwe;

Pieśń III

 

  • rozpoznaje   nadawcę i adresata wypowiedzi poetyckiej,
  • wskazuje   anaforę,

 

 

  •   opisuje sytuację   liryczną w obu tekstach,
  •   określa rolę   anafory w tekście,

 

 

  • określa nastrój   utworów,
  • wskazuje,   nazywa środki poetyckie kreujące nastrój utworów,

 

 

  • rozpoznaje w   tekście motyw arkadyjski, komentuje jego związek z tematyką utworów,
  • komentuje   sposoby kreowania obrazów poetyckich,

 

Ernest   Hemingway Stary człowiek i morze

  •   relacjonuje   kolejne etapy walki bohatera z marlinem,
  •   przedstawia   głównego bohatera, opisuje jego wygląd,
  •   wskazuje   fragmenty opisowe w tekście, ustala ich tematykę,
  •   wypisuje z   tekstu zdania o charakterze sentencji,

 

  •   relacjonuje w   czasie teraźniejszym przebieg walki bohatera z marlinem,
  •   wymienia cechy   charakteru głównego bohatera, przywołuje potwierdzające je sytuacje,
  •   analizuje   fragmenty opisowe utworu,
  •   przedstawia   swoje rozumienie sentencji, zawartych w utworze,
  •   relacjonuje   przebieg zmagań bohatera z marlinem, eksponuje emocje i uczucia,
  •   tworzy   psychologiczny portret głównego bohatera,
  •   analizuje i   komentuje fragmenty opisowe utworu,
  •   komentuje   sentencje zawarte w tekście,

 

  •   wyjaśnia   metaforyczny sens walki bohatera z marlinem,
  •   określa motywy   postępowania głównego bohatera, komentuje je i ocenia,
  •   ustala przenośne   znaczenia wynikające z fragmentów opisowych utworu,
  •   uogólnia   refleksje, związane ze znaczeniami wynikającymi z sentencji,

 

Aleksander Kamiński Kamienie na szaniec

 

  • odtwarza podstawowe realia okupowanej Warszawy,
  • wymienia główne akcje Małego Sabotażu, opowiada o   przebiegu jednej z nich,
  • korzystając ze słownika, wyjaśnia różnice między   sabotażem a dywersją,
  • przedstawia bohaterów utworu, podaje ich imiona,   nazwiska, pseudonimy, zainteresowania,
  • według wzoru tworzy notkę biograficzną,
  • odtwarza przebieg akcji pod Arsenałem,
  • według wzoru tworzy opis sytuacji,
  • wyjaśnia, skąd pochodzi tytuł utworu,

 

  • opowiada o   realiach okupowanej Warszawy, przywołuje fragmenty tekstu,
  • wyjaśnia, czym   był Mały Sabotaż, porządkuje informacje związane z akcjami małego sabotażu,
  • opowiada o   wybranej akcji dywersyjnej opisanej w utworze,
  • ustala, co   łączyło głównych bohaterów utworu,
  • tworzy notkę   biograficzną,
  • opowiada o   przebiegu akcji pod Arsenałem,
  • tworzy opis   sytuacji,
  •   opowiada   o wydarzeniach związanych z przywołaniem fragmentu wiersza Słowackiego,
  • przedstawia,   jak żyli ludzie w okupowanej Warszawie, uzupełnia informacje z tekstu   wiadomościami zdobytymi samodzielnie,
  • zbiera   wiadomości na temat akcji Małego Sabotażu, uogólnia je,
  • zbiera,   porządkuje i uogólnia informacje związane z akcjami dywersyjnymi opisanymi w   utworze,
  • porównuje   głównych bohaterów utworu, formułuje wnioski,
  • tworzy notkę   biograficzną, zwraca uwagę na porządek informacji,
  • relacjonuje   przebieg akcji pod Arsenałem,
  • tworzy opis   sytuacji, dynamizuje wypowiedź,
  • wyjaśnia   metaforyczne znaczenie tytułu,

 

  • wyjaśnia, do   jakiego typu literatury można zaliczyć utwór Kamińskiego, uzasadnia swą   opinię,
  • komentuje, jaką   rolę odgrywały akcje Małego Sabotażu dla ludności okupowanej stolicy,
  • przedstawia   refleksje związane z dylematami moralnymi, jakie przeżywali bohaterowie   biorący udział w akcjach dywersyjnych,
  • przedstawia   głównych bohaterów utworu jako reprezentantów „pokolenia Kolumbów”,
  • tworzy notkę   biograficzną, selekcjonuje, porządkuje informacje,
  • relacjonuje   przebieg akcji pod Arsenałem, przedstawia emocje uczestników,
  • tworzy opis   sytuacji, stosuje funkcjonalnie środki językowe, dynamizujące wypowiedź,
  • komentuje, w   jaki sposób bohaterowie zrealizowali przesłanie poetyckie Słowackiego,

 

Krzysztof Kamil Baczyński Elegia o...[chłopcu   polskim]

 

  • wyodrębnia   obrazy poetyckie,
  • ustala, kto   może być osobą mówiącą, a kto adresatem utworu,

 

 

  • · dostrzega i   omawia zasadę tworzenia obrazów poetyckich,
  • · komentuje relacje   łączące osobę mówiącą z adresatem, przywołuje odpowiednie sformułowania z   tekstu,

 

  • dostrzega dwa   plany czasowe, wyjaśnia zasadę ich zestawienia,
  • wyjaśnia   symboliczne znaczenie tytułu, formułuje uniwersalne przesłanie utworu,

 

  • wyjaśnia   metaforykę utworu,
  • uogólnia   refleksje na temat postaw człowieka wobec zła,

 

Anna Świrszczyńska Strzelać   w oczy człowieka;

Jej śmierć   ma szesnaście lat

  • ustala, co   łączy bohaterów lirycznych obu wierszy,

 

  • wyjaśnia, jakie   wspólne przeżycia i doświadczenia mieli bohaterowie obu utworów,

 

  •   uogólnia sądy na temat postawy moralnej bohaterów obu wierszy,
  • uogólnia refleksje wynikające ze znaczeń obu tekstów,

 

 

Melchior Wańkowicz Ziele   na kraterze (fragment)

  • wyjaśnia, z   jakimi rzeczywistymi wydarzeniami związany jest tekst Wańkowicza,

 

  • · na podstawie   tekstu wymienia, w jaki sposób wyraża się pamięć o poległych powstańcach,

 

  • przyporządkowuje   symboliczne znaczenia zdarzeniom przedstawionym w tekście,

 

  • łączy bohaterów   utworu z tradycjami walki o niepodległość, dostrzega ciągłość historii i   uniwersalizm postaw,

 

Tadeusz Różewicz Warkoczyk

 

  • odtwarza   sytuację liryczną, z którą związana jest wypowiedź osoby mówiącej,

 

 

  • dostrzega   kontrast, wskazuje elementy kontrastujące ze sobą, wyjaśnia rolę kontrastu w   tworzeniu znaczeń,

 

  • dostrzega, że   wiersz należy do liryki pośredniej, wyjaśnia, jakie ma to znaczenie dla   wymowy utworu,

 

  • określa styl   wypowiedzi osoby mówiącej; wyjaśnia, w jaki sposób wpływa on na wymowę   utworu,

 

Ida Fink Zabawa w klucz

 

  • wyjaśnia, na   czym polega i z czym jest związana sytuacja bohaterów opowiadania,
  • porządkuje   wydarzenia przedstawione w opowiadaniu,

 

  • · wyjaśnia, kim są bohaterowie opowiadania, z czego   wynika ich zachowanie,
  • · wyodrębnia kolejne etapy akcji opowiadania,

 

  • wyjaśnia, z czego wynika i na czym polega tragizm   tytułowej zabawy,
  • odtwarza zmiany napięcia akcji, ustala, z czym są   związane,
  • uogólnia refleksje na temat postaw człowieka w   sytuacji zagrożenia,
  • wyjaśnia, w jaki sposób konstrukcja akcji opowiadania   podkreśla jego dramatyzm,

 

Wisława Szymborska Koniec i początek

 

  • wypisuje z   tekstu sformułowania wiążące się z wojną,
  • wyodrębnia   obrazy poetyckie,

 

  • wymienia   czynności wykonywane przez ludzi po wojnie, uogólnia je,
  • wskazuje   frazeologizmy, wyjaśnia ich rolę w tekście,

 

  • komentuje tytuł   utworu, zestawia go z treścią wypowiedzi poetyckiej,
  • dostrzega   ironię w wypowiedzi; ustala, czego dotyczy

 

  • przedstawia i   komentuje stosunek ludzi do minionych wojennych wydarzeń,
  • analizuje język   wypowiedzi poetyckiej,

Aldous Huxley Nowy wspaniały świat   (fragment)

 

  • ustala miejsce,   czas opisywanych wydarzeń,
  • przedstawia   swoje wrażenia, związane ze światem opisanym w tekście,

 

  • porządkuje   informacje dotyczące tego, co widzieli studenci w czasie wizyty w ośrodku,
  • ocenia świat   opisany w tekście,
  • wyjaśnia, jaki   był cel działań prowadzonych w ośrodku,
  • ocenia świat   opisany w tekście, przedstawia argumenty,
  • komentuje, jaki   jest świat przedstawiony w utworze,
  • wyjaśnia   znaczenie pojęcia antyutopia,   uzasadnia, dlaczego można je łączyć z poznanym tekstem,

 

George Orwell Folwark   zwierzęcy

 

  • omawia   podstawowe elementy świata przedstawionego w utworze,
  • wymienia   bohaterów utworu, krótko ich przedstawia,
  • wypisuje zwroty   charakterystyczne dla języka propagandy,
  • na podstawie   wzoru pisze protokół,

 

  •   porządkuje   informacje dotyczące świata przedstawionego w utworze,
  •   dostrzega   alegorię jako sposób prezentacji bohaterów,
  •   wskazuje   charakterystyczne cechy języka propagandy,
  •   pisze protokół   związany z wydarzeniami przedstawionymi w powieści,

 

  • omawia sposób prezentacji   świata przedstawionego w utworze,
  • wyjaśnia, jakie   ludzkie postawy prezentują poszczególne zwierzęta,
  • omawia   mechanizmy manipulacji językowej,
  • pisze protokół   związany z rzeczywistymi wydarzeniami,

 

  • określa cele,   jakim służy sposób prezentacji świata przedstawionego w utworze,
  • formułuje   uniwersalne przesłania wynikające ze sposobu kreacji bohaterów, 
  • omawia językowe   mechanizmy manipulowania świadomością ludzi, kreowania rzeczywistości,
  • pisze protokół,   przestrzega wszystkich zasad realizowanych przez tę formę wypowiedzi,

Sławomir Mrożek Rewolucja

 

  • opowiada o   działaniach bohatera,
  • ustala, co może   śmieszyć czytelnika opowiadania,
  • przedstawia   przyczyny postępowania bohatera,
  • wskazuje źródła   komizmu,

 

  • wyjaśnia, jakie   cele chciał osiągnąć bohater, jaki były skutki jego działania,
  • wyjaśnia, co   jest źródłem groteski w utworze,
  • uogólnia sens   działań bohatera opowiadania,
  • wyjaśnia, jaki   jest cel zastosowania konwencji groteski w utworze,

Nauka   o języku.

Na   początku było słowo, a na końcu frazes...

Perswazja i manipulacja językowa

  • odróżnia   perswazję od manipulacji językowej,
  • wyjaśnia, czym   różni się perswazja od manipulacji językowej,
  • dostrzega w   tekstach przejawy perswazji i manipulacji językowej,
  • rozumie   mechanizmy perswazji i manipulacji językowej,

 

Stanisław Barańczak Określona epoka

 

  •   określa sytuację   odtwarzaną przez tekst wiersza,
  •   dostrzega   nawiązania do języka przemówień, wskazuje ich przykłady,
  • ustala, kim   może być osoba mówiąca,
  • wskazuje typowe   cechy języka przemówień występujące w tekście wiersza,
  • podaje   charakterystyczne cechy świata opisanego w utworze,
  • ocenia styl   języka wykorzystany w wierszu,
  • dostrzega   uniwersalny charakter prezentowanego świata,
  • komentuje, w   jaki sposób poeta uwidacznia w utworze swoją postawę,

Jerome David Salinger Buszujący w zbożu (fragment)  

 

  • zbiera   informacje o bohaterach (kim są, czym się zajmują, co ich łączy),
  • nazywa rodzaj   narracji w utworze,

 

 

  • przedstawia   stosunek bohatera do życia; ustala, przeciw czemu się buntuje,
  • wyjaśnia, jaki   wpływ na prezentację świata ma użyty rodzaj narracji,
  • wyjaśnia, o   czym świadczą marzenia i plany bohatera,
  • wskazuje   fragmenty, w których użyta została mowa potoczna, wyjaśnia, czemu służy taki   zabieg stylistyczny,

 

  • uogólnia   refleksje na temat poszukiwania własnej drogi życia przez człowieka,
  • komentuje   sposób przedstawienia świata w utworze,

 

Małgorzata Hillar My z II połowy XX wieku

 

  • ustala, w czyim   imieniu wypowiada się osoba mówiąca,
  • wyjaśnia   pojęcie pokolenie,

 

  • wymienia   osiągnięcia przywoływane przez osobę mówiącą,
  • podaje znane mu   przykłady różnych pokoleń, przypomina ich wspólne doświadczenia,

 

  • dostrzega   kontrast, wyjaśnia, czego dotyczy,
  • próbuje   scharakteryzować pokolenie, do którego należy,

 

  • wyjaśnia, na   jakie problemy zwraca uwagę poetycka wypowiedź,
  •   próbuje wskazać   wartości ważne dla pokolenia, do którego należy,

 

Sylvia Plath Szklany klosz (fragment)

  • wymienia   osiągnięcia bohaterki i jej pomysły dotyczące przyszłości,
  • na podstawie   wzoru pisze list motywacyjny,
  • przedstawia, na   czym polegały i z czego wynikały dylematy bohaterki,
  • pisze   samodzielnie list motywacyjny,
  • wyjaśnia   symboliczne znaczenie opowieści o drzewie figowym,
  • pisze list   motywacyjny, zachowuje właściwą kompozycję,
  • uogólnia   refleksje dotyczące wyborów życiowych człowieka,
  • pisze list   motywacyjny, spełniający wszystkie wymogi tej formy wypowiedzi,

Spotkania   ze sztuką.

Paul Gauguin Skąd przybywamy? Kim jesteśmy?   Dokąd idziemy?

  • wymienia   elementy warstwy przedstawieniowej obrazu,
  • wskazuje najważniejsze   cechy kompozycji obrazu,
  • proponuje   wyjaśnienie tytułu dzieła,
  • ustala, jakimi   środkami malarskimi zostały przedstawiane najważniejsze elementy dzieła,
  • omawia zasady   kompozycji postaci na obrazie,
  • interpretuje   tytuł obrazu,
  • formułuje   znaczenia wynikające z zastosowanych środków języka malarskiego,
  •   proponuje sposób   odczytania znaczeń wynikających z kompozycji obrazu,
  •   wyjaśnia, z   czego wynika uniwersalizm dzieła,
  • omawia   metaforykę obrazu,
  • wyjaśnia, jak   kompozycja obrazu podkreśla jego znaczenia przenośne,
  • rozpoznaje na   obrazie symbole znane z kultury i literatury,

Max Ehrmann Desiderata

  • nazywa   wartości, o których jest mowa w tekście.
  • wskazuje i   głośno odczytuje zasady życia, które uznaje za szczególnie ważne dla   współczesnego człowieka.
  • przedstawia   postawę życiową prezentowaną w tekście.
  • komentuje   postawę życiową, która została przedstawiona w tekście.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KRYTERIA OGÓLNE

 

 

SPRAWNOŚCI

WYMAGANIA

 

konieczne

(ocena:   dopuszczający)

podstawowe

(ocena:   dostateczny)

rozszerzone

(ocena:   dobry)

dopełniające

(ocena:   bardzo dobry)

UCZEŃ

słuchanie

  • rozumie   większość komunikatów werbalnych,
  • odbiera   wystarczającą dla zrozumienia całości ilość informacji, zawartych w dźwięku i   obrazie,
  • porządkuje   wysłuchane informacje,
  • odbiera ogólną   intencję cudzej wypowiedzi,
  • rozumie   komunikaty werbalne,
  • odbiera   większość informacji, zawartych w dźwięku i obrazie,
  • porządkuje i   systematyzuje wysłuchane informacje,
  • odbiera   intencje cudzej wypowiedzi,
  •  rozumie komunikaty werbalne o wysokim   stopniu organizacji,
  • odbiera   informacje zawarte w dźwięku i obrazie,
  • porządkuje   wysłuchane informacje w zależności od ich funkcji,
  • rozpoznaje   intencje cudzej wypowiedzi,
  • rozumie   komunikaty werbalne o wysokim stopniu skomplikowania,
  • rozróżnia   informacje werbalne oraz zawarte w dźwięku i obrazie,
  • porządkuje i   systematyzuje wysłuchane informacje w zależności od ich funkcji,
  • rozpoznaje i   odbiera charakter wypowiedzi i wyrażane w niej intencje,

mówienie

  • cytuje   fragmenty tekstu,
  • formułuje   krótką wypowiedź na temat swoich odczuć wywołanych przez dzieło,
  • przestrzega   podstawowych zasad etyki i etykiety mowy w różnych sytuacjach   komunikacyjnych,
  • formułuje   ogólną opinię na temat utworu,
  • tworzy krótką   wypowiedź na temat ogólnej problematyki utworu,
  • odtwarza w   wypowiedzi podstawową treść utworu w porządku chronologicznym,
  • wypowiada się   na temat elementów świata przedstawionego w utworze,
  • prezentuje w   wypowiedzi znaczenia dosłowne utworu lirycznego,
  • wypowiada się   na temat przeczytanych samodzielnie tekstów prasowych,
  • tworzy   wypowiedź prezentującą elementy warstwy przedstawieniowej obrazu,
  • stosuje w   wypowiedzi odpowiednie słownictwo,
  • tworzy   wypowiedzi z poprawnymi konstrukcjami składniowymi,

 

 

 

  • cytuje   odpowiednie fragmenty tekstu,
  • formułuje   wypowiedź związaną z odczuciami, jakie wywołuje dzieło,
  • przestrzega   zasad etyki i etykiety mowy w różnych sytuacjach komunikacyjnych,
  • przedstawia   swoją opinię na temat utworu,
  • przedstawia w   wypowiedzi problematykę utworu,
  • odtwarza w   wypowiedzi w porządku chronologicznym treść utworu, 
  • tworzy   wypowiedź, w której porządkuje informacje, dotyczące świata przedstawionego w   utworze,
  • przedstawia i
      omawia w wypowiedzi znaczenia dosłowne utworu lirycznego,
  • wypowiada się   na temat przeczytanych samodzielnie tekstów prasowych, wstępnie je ocenia,
  • tworzy   wypowiedź, w której omawia środki języka malarskiego wykorzystane dla   zaprezentowania warstwy przedstawieniowej obrazu,
  • stosuje w   wypowiedzi bogate słownictwo,
  • tworzy   wypowiedzi z różnorodnymi konstrukcjami składniowymi,
  • cytuje   odpowiednie fragmenty tekstu, uzasadnia ich wybór,
  • wypowiada się   na temat odczuć, jakie może wywoływać dzieło u odbiorcy,
  • świadomie   dostosowuje swoje wypowiedzi do zasad etyki i etykiety mowy,
  • przedstawia   swoją opinię na temat utworu, uzasadnia ją odwołaniami do dzieła,
  • tworzy   logiczną, zwartą wypowiedź prezentującą problematykę utworu,
  • przedstawia   treść utworu,
  • formułuje   wnioski na temat sposobu prezentowania świata przedstawionego w utworze,
  • przedstawia w   wypowiedzi znaczenia przenośne utworu lirycznego,
  • wartościuje   przeczytane samodzielnie teksty prasowe,
  • tworzy   wypowiedź, w której omawia metaforykę dzieła malarskiego,
  • stosuje w   wypowiedzi bogate, różnorodne słownictwo,
  • tworzy   wypowiedzi z urozmaiconymi konstrukcjami składniowymi,

 

 

 

  • cytuje i   komentuje odpowiednie fragmenty tekstu,
  • tworzy zwartą   wypowiedź związaną tematycznie z odczuciami, jakie dzieło może wywoływać u   odbiorców,
  • dostosowuje   swoje wypowiedzi do zasad etyki i etykiety mowy, ma świadomość konsekwencji   stosowanych w wypowiedzi form językowych,
  • przedstawia   uzasadnioną opinię na temat utworu, zawiera w niej elementy wartościowania,
  • tworzy pełną,   wyczerpującą, logiczną wypowiedź, prezentującą tematykę utworu,
  • przedstawia   treść utworu, wplata w wypowiedź odwołania do kontekstów,
  • komentuje   sposób prezentowania świata w utworze,
  • przedstawia i   komentuje w wypowiedzi znaczenia przenośne utworu lirycznego,
  • komentuje,   ocenia i wartościuje samodzielnie przeczytane teksty prasowe,
  • tworzy   wypowiedź, w której przedstawia i komentuje metaforykę dzieła malarskiego,
  • stosuje w   wypowiedzi różnorodne słownictwo, dba o odpowiedni do tematu dobór leksyki,
  • tworzy   wypowiedzi z różnorodnymi, funkcjonalnie dobieranymi konstrukcjami  składniowymi,

czytanie

odbiór tekstów literackich i innych tekstów kultury

 

  • rozpoznaje styl   biblijny,
  • rozumie   występujące w tekście archaizmy,
  • rozumie wyrazy   gwarowe występujące w tekście,
  • rozpoznaje w   tekście różne rodzaje stylizacji językowej,
  • odróżnia   perswazję od manipulacji językowej,
  • rozpoznaje w utworze   nawiązania do innych dzieł,
  • rozróżnia   literaturę wysoką i popularną,
  • wydobywa z   tekstu informacje, dotyczące faktów,
  • rozpoznaje   podstawowe środki stylistyczne w tekście,
  • wyodrębnia   obrazy poetyckie w utworze lirycznym,
  • wskazuje   podstawowe cechy budowy utworu lirycznego,
  • przedstawia   bohatera literackiego, krótko go charakteryzuje,
  • odtwarza wzory   osobowościowe, kreowane w utworach,
  • dostrzega   związki fikcyjnego świata utworu z realną rzeczywistością,
  • rozpoznaje   groteskowy charakter utworu,
  • wie, czym cechuje   się bajka jako gatunek literacki, odróżnia bajkę od baśni,
  • wie, że   reportaż jest gatunkiem publicystycznym, rozpoznaje go wśród innych tekstów,
  • omawia warstwę   przedstawieniową obrazu,

 

 

 

 

  • wymienia   podstawowe cechy stylu biblijnego,
  • rozpoznaje w   tekście archaizację,
  • rozumie tekst,   w którym występuje stylizacja gwarowa,
  • rozpoznaje i   nazywa różne rodzaje stylizacji językowej w tekście,
  • wyjaśnia, czym   różni się perswazja od manipulacji językowej,
  • wyjaśnia sposób   nawiązania w utworze do innych dzieł,
  • dostrzega   podstawowe różnice między utworami literatury wysokiej i popularnej,
  • wydobywa z   tekstu informacje, dotyczące faktów i opinii,
  • rozpoznaje i   nazywa środki stylistyczne w tekście,
  • odtwarza   dosłowne znaczenia obrazów poetyckich,
  • omawia budowę   utworu lirycznego,
  • charakteryzuje   bohatera literackiego,
  • przedstawia   wzory osobowościowe, kreowane w utworach,
  • wskazuje   konkretne odniesienia fikcyjnych elementów świata przedstawionego w utworze   do realnej rzeczywistości,
  • wyjaśnia, na   czym polega groteskowe przedstawienie świata w utworze,
  • wymienia cechy   gatunkowe bajki,
  • wyjaśnia, czym   cechuje się reportaż jako gatunek publicystyczny,
  • omawia warstwę   przedstawieniową obrazu, wstępnie określa malarskie sposoby jej prezentacji,

 

 

  • określa cechy   stylu biblijnego, wskazuje ich przykłady w tekście,
  • określa funkcje   archaizacji w tekście,
  • określa rolę   stylizacji gwarowej  w tekście,
  • rozpoznaje   różne rodzaje stylizacji, komentuje jej znaczenie w utworze,
  • dostrzega w   tekstach przejawy perswazji i manipulacji językowej,
  • wyjaśnia rolę   nawiązań  w utworze do innych dzieł,
  • dostrzega i   komentuje nawiązania do literatury wysokiej w utworach literatury popularnej,
  • odróżnia   relację od opinii,
  • rozpoznaje,   nazywa środki stylistyczne w tekście, określa ich funkcję,
  • odczytuje   przenośne znaczenia obrazów poetyckich,
  • omawia budowę   utworu lirycznego, wyodrębnia sposoby rytmizacji tekstu,
  • charakteryzuje   bohatera literackiego, omawia motywy jego postępowania,
  • przedstawia i   komentuje wzory osobowościowe kreowane w utworach,
  • omawia   odniesienia fikcyjnych elementów świata przedstawionego w utworze do realnej   rzeczywistości,
  • tłumaczy   mechanizmy groteski jako konwencji literackiej,
  • wie, że bajka   jest gatunkiem pogranicznym, wskazuje jej epickie i liryczne cechy,
  • komentuje   tematykę i problematykę reportażu,
  • analizuje   dzieło malarskie, wstępnie je interpretuje,

 

 

 

  • wyjaśnia, czym   cechuje się styl biblijny, łączy jego cechy z tematyką i problematyką tekstu,
  • komentuje rolę   archaizacji w tekście,
  • wyjaśnia, na   czym polega i czemu służy stylizacja gwarowa,
  • wyjaśnia, czemu   służy zastosowana w utworze stylizacja językowa,
  • rozumie   mechanizmy perswazji i manipulacji językowej,
  • komentuje   nawiązania do innych dzieł  w utworze,
  • wartościuje   utwory literatury wysokiej i popularnej,
  • odróżnia   relacje od opinii, komentuje ich powiązanie,
  • wyjaśnia, jaką   rolę pełnią środki stylistyczne w kreowaniu świata w tekście,
  • komentuje   znaczenia obrazów poetyckich, omawia sposób ich tworzenia,
  • omawia budowę   utworu lirycznego, łączy ją z warstwą treściową tekstu,
  • charakteryzuje   bohatera literackiego, komentuje jego postępowanie, ocenia wybory, których   dokonał,
  • ocenia z punktu   widzenia człowieka współczesnego wzory osobowościowe, kreowane w utworach,
  • komentuje   związki między fikcją literacka a realna rzeczywistością,
  • wyjaśnia, na   czym polega i czemu służy groteska jako konwencja literacka,
  • omawia bajkę   jako gatunek literacki, rozróżnia różne typy bajek, 
  • komentuje   problematykę reportażu, wykorzystuje obserwacje stylu,
  • analizuje i   interpretuje dzieło malarskie,

 

pisanie

  • korzysta z   podstawowych słowników,
  • tworzy  proste przypisy,
  • stara się   dobierać odpowiedni styl do wypowiedzi,
  • stara się   stosować różnorodne słownictwo,
  • stosuje   prawidłowo podstawowe formy gramatyczne i ortograficzne nazw własnych,   nazwisk, nazw miejscowych,
  • stosuje różne   typy zdań złożonych,
  • przestrzega   zasad interpunkcji,
  • stosuje w   tworzonym tekście mowę zależną i niezależną,
  • posługuje się   oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny,
  • tworzy według   wzoru formy użytkowe:

– podanie,

– cv,

– protokół,

– list motywacyjny,

  • układa według   wzoru notatkę encyklopedyczną,
  • samodzielnie   pisze krótką rozprawkę,
  • samodzielnie   pisze charakterystykę postaci,
  • tworzy   samodzielnie opis sytuacji,
  • wyszukuje i   poprawia błędy we własnym tekście.

 

 

 

  • korzysta z odpowiednich   słowników,
  • tworzy   przypisy,
  • dobiera   odpowiedni styl do wypowiedzi,
  • stosuje   różnorodne słownictwo,
  • stosuje   prawidłowe formy gramatyczne i ortograficzne nazw własnych, nazwisk, nazw   miejscowych,
  • stosuje   poprawnie  różne typy zdań złożonych,
  • przestrzega   zasad interpunkcji,
  • stosuje   poprawnie w tworzonym tekście mowę zależną i niezależną,
  • sprawnie   posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny,
  • tworzy   samodzielnie formy użytkowe:

– podanie,

– cv,

– protokół,

– list motywacyjny,

  • · układa   samodzielnie notatkę encyklopedyczną,
  • · pisze   rozprawkę, wyraźnie formułuje tezę i przedstawia argumenty,
  • · pisze   rozwiniętą charakterystykę postaci,
  • · układa opis   sytuacji, dynamizuje wypowiedź,
  • · poprawia błędy   we własnym tekście, koryguje styl.

 

  •   samodzielnie   dociera do potrzebnych informacji,
  •   tworzy przypisy,   przywołując cytaty,
  •   wykorzystuje   stylizację w tworzonym tekście,
  •   stosuje bogate   słownictwo z różnych kręgów tematycznych,
  •   zapisuje  poprawnie    pod względem gramatycznym i ortograficznym nazwy własne, nazwiska,   nazwy miejscowe,
  •   celowo stosuje   różne typy zdań złożonych,
  •   stosuje   poprawną, różnorodną interpunkcję,
  •   celowo stosuje w   tworzonym tekście mowę zależną i niezależną,
  •   dobiera   odpowiednio do tworzonego tekstu oficjalną i nieoficjalną odmianę polszczyzny,  
  •   tworzy poprawnie   formy użytkowe:

– podanie,

– cv,

– protokół,

–   list motywacyjny,

  •  układa notatkę encyklopedyczną, dba o   skrótowość tekstu,
  •  pisze rozprawkę, prezentuje wyraźnie i   uzasadnia swoje stanowisko,
  •  pisze rozwiniętą charakterystykę postaci   literackiej, wykorzystuje odwołania do tekstu,
  •  tworzy rozwinięty opis sytuacji, szczegółowo   prezentuje okoliczności,
  •  koryguje własny tekst, dodaje uzupełnienia.
  • korzysta z   różnorodnych źródeł informacji,
  • sprawnie   posługuje się przypisami,
  • celowo i   funkcjonalnie stosuje stylizację w tworzonym tekście,
  • świadomie   dobiera słownictwo w tworzonym tekście,
  •   zapisuje   bezbłędnie pod względem gramatycznym i ortograficznym nazwy własne, nazwiska,   nazwy miejscowe,
  • celowo i poprawnie   stosuje różne typy zdań wielokrotnie złożonych,
  • tworzy tekst   bezbłędny pod względem interpunkcji,
  • celowo i   funkcjonalnie stosuje w tworzonym tekście mowę zależną i niezależną,
  • wykorzystuje   funkcjonalnie oficjalną i nieoficjalną odmianę polszczyzny,
  • tworzy formy   użytkowe, zachowując ich wszystkie wymogi:

– podanie,

– cv,

– protokół,

–   list motywacyjny,

  • układ notatkę   encyklopedyczną, świadomie i poprawnie stosuje odpowiednie skróty,
  • pisze   rozprawkę, przedstawia swoje tezy, opinie, oceny, uzasadnia je różnymi   rodzajami argumentów,
  • pisze   rozwiniętą charakterystykę postaci literackiej, wzbogaca ją komentowanymi   cytatami i odwołaniami do tekstu,
  • tworzy opis   sytuacji, celowo dobiera sposób narracji i styl wypowiedzi,
  • samodzielnie   redaguje własny tekst.

 

 

 

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, którego osiągnięcia w znacznym stopniu wykraczają poza wymagania dopełniające i sytuują się na poziomie ponadprogramowym. Jego praca cechuje się samodzielnością i kreatywnością. Prezentuje wysoki poziom wiedzy i erudycji interdyscyplinarnej. Świadomie i funkcjonalnie posługuje się bogatym słownictwem terminologicznym. Samodzielnie analizuje i interpretuje teksty literatury pięknej, literatury faktu. Czyta, rozumie i wykorzystuje teksty popularnonaukowe, naukowe i publicystyczne. Potrafi analizować i interpretować dzieła malarskie z uwzględnieniem specyfiki środków języka malarskiego. Komentuje związki dzieła malarskiego z tekstem literackim. Analizuje i interpretuje dzieła filmowe i teatralne. Dostrzega i komentuje związki między różnymi dziełami sztuki. Formułuje problemy, proponuje sposoby ich rozwiązania. Tworzy bezbłędne pod każdym względem wypowiedzi ustne i pisemne. Samodzielnie planuje swoją pracę. Potrafi ocenić własne dokonania. Odnosi sukcesy w konkursach przedmiotowych, publikuje swoje teksty.

 

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, którego wyniki nie osiągają poziomu wymagań koniecznych, w związku z tym nie jest w stanie wykonać zadań o niewielkim stopniu trudności. Brak wiedzy i umiejętności wyklucza osiągnięcie nawet minimalnego postępu.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Opracowanie: szkolnastrona.pl